कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( २३० ) अधिराजस्य तनया शैलाधिराजतनया the daughter of the lord of mountains, i e, Párvati मार्गाचलव्यतिकरा- कुलिता । अचलः—न चलति इति अचलः ( √ चल् + अच् ) पर्वतः a mountain. ‘अद्रिगोत्र गिरि ग्रावा अचल शैल शिलो- च्चयाः ' इत्यमरः । व्यतिकरः—सम्पर्कः contact ; विघ्नः an obstruction मार्गे अचलस्य व्यतिकरेण आकुलिता मार्गाचल- व्यतिकराकुलिता hampered by coming in contact with a mountain on its way Adj of सिन्धुः—नदी a river. ‘देशे नदविशेषेऽन्धौ सिन्धुर्ना सरिति स्त्रियाम् ’ इत्यमरः । ययौ —( √ या + लिट् ) जगाम went. तस्थौ—( √ स्था + लिट् ) स्थिता stayed Párvati who was ready to start, seeing Shiva in her front could not make her mind to go or to stay—she wanted to go because she had started and she wanted to stay because she liked to be with Shiva. This state of Párvati is well compared with a river which is impeded on its way by a hill The metre of this and the following shloka is वसन्ततिलका which is defined as— “उक्ता वसन्ततिलका तभजा जगौ गः ।” 85 Change of Voice :—तम् वीक्ष्य वेपथुमत्या सरसाङ्ग- यष्ट्या निक्षेपणाय उद्धृतं पदं उद्वहन्त्या शैलाधिराजतनयया मार्गाचलव्यतिकराकुलितया सिन्ध्वा इव न यये न तस्थे ॥ ८५ ॥ Hindi Translation :—उसको देख कर कांपती हुई, पसीने से युक्त शरीर वाली, चलने के लिये उठाये हुये पैर वाली