कुमारसम्भवम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी अनुवाद)

( ६४ ) प्रत्ययः । तां पार्वतीं महातपः साक्ष्ये साक्षाद्द्रष्टा साक्षी । ' साक्षा- द्द्रष्टरि संज्ञायाम् ' इतीनि प्रत्ययः । तस्य कर्म साक्ष्यम् । महा- तपसः साक्ष्ये स्थिताः क्षपाः तडिन्मयै विद्युद्रूपैः उन्मिषितैः अवलोकनैः व्यलोकयन् इव । इवेति चक्षुषा विलोकनमेवात्प्रेक्ष्यते । साक्ष्यं तु ' आदित्यचन्द्रावनिलोऽनलश्च द्यौर्भूमिरापो हृदयं यमश्च । अहश्च रात्रिश्च उभे च संध्ये धर्मश्च जानाति नरस्य वृत्तम् । ' इति प्रमाणसिद्धत्वान्नोत्प्रेक्ष्यमित्यनुसंधेयम् ॥ २४ ॥ PROSE ORDER :—निरन्तरासु अन्तरवातवृष्टिषु अनिकेत- वासिनीं शिलाशयां तां महातपःसाक्ष्ये स्थिताः क्षपाः तडिन्मयैः उन्मिषितैः व्यलोकयन् इव ॥ २४ ॥ NOTES :—निरन्तरासु – निर्गतं ( दूरीभूतं ) अन्तरं ( मध्यं ) याभ्यः, ताः, तासु Continuous, ceaselessly falling Adjec- tive of वृष्टिषु । अन्तरवातवृष्टिषु—अन्तरे ( मध्ये ) वातो ( वायु :) यासां ता अन्तरवाताः i. e. accompanied by winds. अन्तरवाताश्च ताः वृष्टयः अन्तरवातवृष्टयः ( कर्मधारयः ) तासु showers accompanied by winds. अनिकेतवासिनीम् । वासिनी—( √वस्+णिनि.+ङीप् ) dwelling न निकेते वसतीत्यनिकेतवासिनी, ताम् not living in a house or shel- tered roof, i. e., who lived in an open space शिलाशयां – शिलायां शेते इति शिलाशया, तां who slept on a slab of stone. शयः is formed by adding अच् to √ शी to sleep, by ' अधि- करणे शेतेः' पा० ३ २ १४ । It was necessary for Parvati to live in such a way while performing penance. महातपः साक्ष्ये । साक्ष्यं – साक्षिणः कर्म साक्ष्यं ( साक्षिन्+ष्यञ् ) the act of a witness The word साक्षिन् is formed by ' साक्षाद् द्रष्टरि संज्ञायाम् ' पा० ५. २ ११। in the sense of one