महाभारत (खंड २) - वन पर्व
Mahabharata (Vol 2) - Vana Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 1071, कुल 2580 में से
संदर्भ में पढ़ेंचकोरैः शतपत्रैश्च भृङ्गराजैस्तथा शुकैः ॥ ५२ ॥ कोकिलैः कलविङ्कैश्च हारितैर्जीवजीवकैः । प्रियकैश्चातकैश्चैव तथान्यैर्विविधैः खगैः ॥ ५३ ॥ श्रोत्ररम्यं सुमधुरं कूजद्भिश्चात्यधिष्ठितान् । सरांसि च मनोज्ञानि समन्ताज्जलचारिभिः ॥ ५४ ॥ कुमुदैः पुण्डरीकैश्च तथा कोकनदोत्पलैः । कह्लारैः कमलैश्चैव आचितानि समन्ततः ॥ ५५ ॥ कादम्बैश्चक्रवाकैश्च कुररैर्जलकुक्कुटैः । कारण्डवैः प्लवैर्हंसैर्बकैर्मद्गुभिरेव च ॥ ५६ ॥ एतैश्चान्यैश्च कीर्णानि समन्ताज्जलचारिभिः । हृष्टैस्तथा तामरसरसासवमदालसैः ॥ ५७ ॥ इन वृक्षोंपर निवास करनेवाले चकोर, मोर, भृंगराज, तोते, कोयल, कलविंक (गौरैया-चिड़िया), हारीत (हारिल), चकवा, प्रियक, चातक तथा दूसरे नाना प्रकारके पक्षी, श्रवणसुखद मधुर शब्द बोल रहे थे। वहाँ चारों ओर जलचर जन्तुओंसे भरे हुए मनोहर सरोवर दृष्टिगोचर होते थे। जिनमें कुमुद, पुण्डरीक, कोकनद, उत्पल, कह्लार और कमल सब ओर व्याप्त थे। कादम्ब, चक्रवाक, कुरर, जलकुक्कुट, कारण्डव, प्लव, हंस, बक, मद्गु तथा अन्य कितने ही जलचर पक्षी कमलोंके मकरन्दका पान करके मदसे मतवाले और हर्षसे मुग्ध हुए उन सरोवरोंमें सब ओर फैले थे ॥ ५२—५७ ॥ पद्मोदरच्युतरजःकिंजल्कारुणरञ्जितैः । मञ्जुस्वरैर्मधुकरैर्विरुतान् कमलाकरान् ॥ ५८ ॥ कमलोंसे भरे हुए तालाबोंमें मीठे स्वरसे बोलनेवाले भ्रमरोंके शब्द गूँज रहे थे। वे भ्रमर कमलके भीतरसे निकली हुई रज तथा केसरोंसे लाल रंगमें रँगे-से जान पड़ते थे ॥ ५८ ॥ अपश्यंस्ते नरव्याघ्रा गन्धमादनसानुषु । तथैव पद्मषण्डैश्च मण्डितांश्च समन्ततः ॥ ५९ ॥ इस प्रकार वे नरश्रेष्ठ गन्धमादनके शिखरोंपर पद्मषण्डमण्डित तालाबोंको सब ओर देखते हुए आगे बढ़ रहे थे ॥ ५९ ॥ शिखण्डिनीभिः सहिताँल्लतामण्डलकेषु च । मेघतूर्यरवोद्दाममदनाकुलितान् भृशम् ॥ ६० ॥ कृत्वैव केकामधुरं संगीतं मधुरस्वरम् । चित्रान् कलापान् विस्तीर्य सविलासान् मदालसान् ॥ ६१ ॥ मयूरान् ददृशुर्हृष्टान् नृत्यतो वनलालसान् । कांश्चित् प्रियाभिःसहितान् रममाणान् कलापिनः ॥ ६२ ॥ वल्लीलतासंकटेषु कुटजेषु स्थितांस्तथा ।