महाभारत (खंड ६) - अनुशासन, आश्वमेधिक, आश्रमवासिक, मौसल, महाप्रस्थानिक, स्वर्गारोहण व हरिवंश पर्व
Mahabharata (Vol 6) - Anushasana to Harivamsa Parva
महर्षि कृष्णद्वैपायन वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 1327, कुल 2566 में से
संदर्भ में पढ़ेंकुलीना मतिमन्तश्च भवन्त्यन्नप्रदा नराः ।। वे सबल शरीरसे सम्पन्न, नीरोग, चिरजीवी, कुलीन, बुद्धिमान् तथा अन्नदाता होते हैं ।। तस्मादन्नं विशेषेण दातव्यं भूतिमिच्छता । सर्वकालं च सर्वस्य सर्वत्र च सदैव च ।। अतः अपने कल्याणकी इच्छा रखनेवाले पुरुषको सदा, सर्वत्र, सबके लिये, सब समय विशेषरूपसे अन्नदान करना चाहिये ।। सुवर्णदानं परमं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत् । तस्मात् ते वर्णयिष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।। अपि पापकृतं क्रूरं दत्तं रुक्मं प्रकाशयेत् ।। सुवर्णदान परम उत्तम, स्वर्गकी प्राप्ति करानेवाला और महान् कल्याणकारी है। इसलिये तुमसे क्रमशः उसीका यथावत्रूपसे वर्णन करूँगा। दिया हुआ सुवर्णका दान क्रूर और पापाचारीको भी प्रकाशित कर देता है ।। सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति श्रोत्रियेभ्यः सुचेतसः । देवतास्ते तर्पयन्ति समस्ता इति वैदिकम् ।। जो शुद्ध हृदयवाले मनुष्य श्रोत्रिय ब्राह्मणोंको सुवर्णका दान करते हैं, वे समस्त देवताओंको तृप्त कर देते हैं। यह वेदका मत है ।। अग्निर्हि देवताः सर्वाः सुवर्णं चाग्निरुच्यते । तस्मात् सुवर्णदानेन तृप्ताः स्युः सर्वदेवताः ।। अग्नि सम्पूर्ण देवताओंके स्वरूप हैं और सुवर्णको भी अग्निरूप ही बताया जाता है। इसलिये सुवर्णके दानसे समस्त देवता तृप्त होते हैं ।। अग्न्यभावे तु कुर्वन्ति वह्निस्थानेषु काञ्चनम् । तस्मात् सुवर्णदातारः सर्वान् कामानवाप्नुयुः ।। अग्निके अभावमें उसकी जगह सुवर्णको स्थापित करते हैं। अतः सुवर्णका दान करनेवाले पुरुष सम्पूर्ण कामनाओंको प्राप्त कर लेते हैं ।। आदित्यस्य हुताशस्य लोकान् नानाविधान् शुभान् । काञ्चनं सम्प्रदायाशु प्रविशन्ति न संशयः ।। सुवर्णका दान करके मनुष्य शीघ्र ही सूर्य एवं अग्निके नाना प्रकारके मङ्गलकारी लोकोंमें प्रवेश करते हैं, इसमें संशय नहीं है ।। अलंकारं कृतं चापि केवलात् प्रविशिष्यते । सौवर्णैर्ब्राह्मणं काले तैरलंकृत्य भोजयेत् ।। य एतत् परमं दानं दत्त्वा सौवर्णमद्भुतम् । द्युतिं मेधां वपुः कीर्तिं पुनर्जाते लभेद ध्रुवम् ।।