मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

नवमोऽङ्कः । २०५ गिरिनिकुञ्जगुञ्जद्गम्भीरगद्गदोद्गारघोरघोषणगोदावरीमुखरितविशालमे- खलाभुवो दक्षिणारण्यभूधरान् । अयं च मधुमतीसिन्धुसंभेदपावनो भग- वान्भवानीपतिरपौरुषेयप्रतिष्ठः सुवर्णबिन्दुरित्याख्यायते । (प्रणम्य ।) जयदेव भुवनभावन जय भगवन्नखिलवरद निगमनिधे । जय रुचिरचन्द्रशेखर जय मदनान्तक जयादिगुरो ॥ ४ ॥ (गमनमभनीय ।) अयमभिनवमेघश्यामलोत्तुङ्गसानु- र्मदमुखरमयूरीमुक्तसंसक्तकेकः । शकुनिशबलनीडानोकहस्निग्धवर्ष्मा वितरति बृहदश्मा पर्वतः प्रीतिमक्ष्णोः ॥ ५ ॥ दधति कुहरभाजामत्र भल्लूकयूना- मनुरसितगुरूणि स्त्यानमम्बूकृतानि । शिशिरकटुकषायः स्त्यायते सल्लकीना- मिभदलितविकीर्णग्रन्थिनिष्यन्दगन्धः ॥ ६ ॥ (ऊर्ध्वमवलोक्य ।) अये, कथं मध्याह्नः । तथा हि संप्रति योऽन्धकारस्तेन गुरवो ये निकुञ्जा लतादिपिहिताः कंदरीविशेषास्तेषु गुञ्जन्ती शब्दायमाना गद्गदध्वनिप्रधानप्रवाहनिःसरणा या गोदावरी तया मुखरितविपुल- मेखलाभुव इत्यन्वयः । अयमिति । मधुमती नदीविशेषः । संभेदः संगमस्तस्य पावनः पवित्रतोत्पादकः । अपौरुषेयप्रतिष्ठः पुरुषप्रयत्नाजन्यस्थापनः श्रुतिप्रति- पाद्यमाहात्म्यो वा स्वर्णबिन्दुरिति नाम तस्य भगवतः । जयेति । भुवनभावन चतुर्दशभुवनोत्पादक, अखिलवरद समस्तानतकामप्रद, निगमनिधे समस्तवाङ्म- यनिधे । आदिगुरुत्वं च सर्गादौ ब्रह्मणोऽप्युपदेशकत्वात् ॥ ४ ॥ अयमिति । अयं पर्वतो दृश्यमानो नेत्रयोः सुखं जनयतीत्यन्वयः । तस्य विशेषणानि । नवजलदैः श्यामीकृतोच्चसानुः । अत एव हृष्टमयूरीमुक्ताविच्छिन्नकेकः । तथा शकुनिभिः पक्षिभिः शबलाः कर्बुरा ये नीडानोकहास्तैः स्निग्धं वपुरस्य स तादृक् । शकुनयश्च बलाकाः केकिनश्च ग्राह्याः । तेषामेव तदानीं नीडारम्भः । तैरेव श्वेतश्यामैः कर्बुरता नीडानां स्यात् ॥ ५ ॥ दधतीति । अत्र ये तरु- णाश्च भल्लूकास्तेषामम्बूकृतानि सनिष्ठीवनानि भुक्तानि कुहरभाक्त्वेन प्रतिशब्द- गुणोरुकृतानि कर्तॄणि स्त्यानं स्थानस्थं दधति बिभ्रति । यथा सल्लकीनां वृक्षवि- शेषाणामिभैः पूर्वं दलिताः पश्चाद्विकीर्णा विक्षिप्ता ये ग्रन्थयस्तेषां यो निष्पन्दो द्रवः क्षरणं तद्गन्धः स्त्यायते सर्वतः संहतो भवति । प्रसरतीत्यर्थः ॥ ६ ॥