मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

नवमोऽङ्कः । २७९ (परिक्रम्योपविशतः ।) मकरन्दः—(स्वगतम् ।) भवतु । एवं तावदाक्षिपामि । (प्रकाशम् ।) वयस्य माधव, एतस्मिन्मदकलमल्लिकाक्षपक्ष- व्याधूतस्फुरदुरुदण्डपुण्डरीकाः । बाष्पाम्भःपरिपतनोद्गमान्तराले दृश्यन्तामविरहितश्रियो विभागाः ॥ १४ ॥ (माधवः सोद्वेगमुत्तिष्ठति ।) मकरन्दः—कथं निष्प्रतिपत्तिशून्यमुत्थायान्यतः प्रवृत्तः । (निःश्वस्योत्थाय ।) सखे, प्रसीद । पश्य । वानीरप्रसवैर्निकुञ्जसरितामासक्तवासं पयः पर्यन्तेषु च यूथिकाकुसुमसामुज्जृम्भितं जालकैः । उन्मीलत्कुटजप्रहासिषु गिरेरालम्ब्य सानूनितः प्राग्भागेषु शिखण्डिताण्डवविधौ मेघैर्वितानायते ॥ १५॥ अपि च । लितो मिश्रीभूतो यो मांसलः पुष्टो गन्धस्तद्वन्धुस्तत्सहचरः । तथा पुरः परिव- र्तमाना ये कल्लोलास्तेषां शीकरा एव तुषारास्तैर्जडो मन्दगतिः ॥ १३॥ अथ मक- रन्दो मित्रस्य दुरन्ताधिदर्शनेन भ्रान्तचित्ततया विरहविपक्षतामुद्दीपनभावनां विस्मृत्य माधवस्यान्वचित्तताकरणाय तानेवोपन्यस्यति । आक्षिपाम्यन्यमनस्कं करोमि । एतस्मिन्निति । एतस्मिन्सरास भूप्रदेशा दृश्यन्ताम् । प्रदेशानां वि- शेषणान्याह—सहर्षमन्द्रध्वाना ये मल्लिकाक्षा हंसविशेषास्तेषां पक्षव्याधूताः पूर्वं पश्चात्स्फुरन्त उरवो दण्डा येषां पुण्डरीकाणां तानि येषु भूभागेषु ते तादृशाः । बाष्पाम्भःपूरितलोचनत्वात्कथं दृश्यन्तामित्यत आह—एकस्य बाष्पाम्भसः परिप- तनमन्यस्योद्गमनमित्यनयोरन्तराले ॥ १४ ॥ माधवस्य मकरन्दोक्तविनोदनोपदेश एवोद्वेगनिमित्तम् । मकरन्दः । निष्प्रतिपत्त्या मम तावद्वाक्यार्थानवबोधेन शून्यं शून्यहृदयता यथा स्यादेवमुत्थाय मकरन्दोपदिष्टातमविनोदनहेतून्विपरीतानाश- ङ्कावलोकयितुमसमर्थः। उत्थायान्यतोऽस्मात्स्थानात्स्थानान्तरं गन्तुं प्रवृत्त इत्यर्थः । अथ मकरन्दो मित्रस्य दुःसहं दशान्तरमापतत्प्रतिकर्तुमसमर्थो निःश्वस्य वदति— प्रसीद चित्तस्याभिलाषितां मुञ्च । अथवा प्रसन्नो भव । वानीरेति । वयस्य, नि- कुञ्जसहितानां नदीनां वेतसकुसुमैर्हेतुभूतैः प्राप्तसौरभं पयः पश्य । अत्र मनो विनो- दयेत्याशयः । पर्यन्तेषु नदीनां तटेषु । यूथिकाकुसुमानां जालकैर्मुकुलैरुज्जृम्भितं विकसितं तदपि पश्येत्याशयः । इतश्च सानूनालम्ब्य शृङ्गाण्याधारीकृत्य मेघैर्म- यूरोद्धतनृत्तनिमित्तं वितानायते पटमयवृत्तमण्डपंतयावार्यते । केषु देशेष्वित्यत