मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

९८ : अवचूरिका [ अङ्कः ८ पृ० पं० १९४ ४ °अप्पमत्ता परि° । कहं बेला गमीअदुत्ति । होदु° । ५ °मे वामेत्तरेण लोअणेण । ११ त्वद्वत्सलः क स तप° । १९५ १ चकिता वनवर्ति° । २ र्कि चेष्टसे ननु शिरात्कव° । ३ °तमुत्तीर्य लवशो लवश एनां निकृत्य दुःखमरणं क° । अनुगमिस्स° । १० °सुणिअ साभिक्खेवं दूरणिक्खेराविद्धविअडोरुदण्ड° । १९६ २ °मच्छरादिक्खेवो तक्स° । ३ ०पोढपाइकणिवहो चन्दादवेण सोहसिह° । ८ ०पेक्खामि । अवि णाम उज्जा° । स्त्रीणामनिष्टसूचकमिति भावः । अनेन कपालकुण्डलाप्रवेशोऽपि सूचितः ॥ त्व- दित्यादि । ननु हे, स त्वत्प्रियः क्व वर्तते । तापसजनस्याघोरघण्टस्य घातकः कन्याया विटोऽतिकामुकोऽसौ त्वां रक्षतु । अत एव पातीति पतिः । यच्चिराय कवलितासि किं चेष्टसे ननवर्तिकेव । श्येनः ‘सेंवान’ इति ख्यातः पक्षी तस्यावपातो- ऽतिवेगेन त्रस्तारण्यवर्तिका यथेत्यर्थः । ‘वर्तको वर्तिकादयः’ इत्यमरः । अत्र वनग्रहणेन वर्तिकायाः खकुलवेष्टितत्वमुक्तम् । एतस्यास्तद्वैपरीत्यमिति भावः । यद्वा वनेनारक्षितत्वेन वर्तिकाया अतिभीरुत्वमुक्तम् । यद्वा वनावस्थानेन वर्ति- काया एकाकिनीत्वमुक्तम् । अत एव मालत्यपि तथेति साम्यम् । नववर्तिकेत्यपि पाठः ॥ ८ ॥ लवशो लवशोऽनेककणान् कृत्वा ॥ आक्षिप्य गृहीत्वा । मदयन्तिका । अत्रापिः प्रश्ने । संभावितो लब्धः । लवङ्गिका । अत्र उपनि- र्गमः समीपगमनम् । एतेन मार्गस्य शून्यत्वमुक्तम् । अवक्षेपोऽवहेला । अपविद्ध- माक्रान्तम् । विशालोरुयुगलदण्डाभ्यां निर्भरं गाढं यथा तथा धावित्वेत्यर्थः । अनीकं सैन्यम् । पिधा दुहिता । विप्रलम्भो वञ्चनम् । चन्द्रातपश्चन्द्रप्रकाशः । मालत्या वियोगदशायां तापकतवेनानुभवादातप इत्युक्तम् । मङ्गयते पौरलोकेनैव । मदयन्तिका । अत्र प्रसूता निर्गता । अहं प्रसूतेत्यन्वयः । अपीत्यादि शङ्का- याम् । लवङ्गिका । अत्र नन्वहम् । अव्ययलादनेकार्थत्वम् । तथा च मद्वचन- मपि न शृणोषीत्यर्थः । कलहंसकः । अत्र हीमाणहे इति हे मातरितिवन्नीचस्य हर्षाश्चर्ये । पश्यामीव परबलमित्यन्वयः । धौतो निशितः । तरवारिः खङ्गः । विद्दुरिल्लं भीषणम् । कलितः स्वीकृतः । 'कलिवली कामधेनू' इति शाब्दिकाः । 'कामपालो हलायुधः' इत्यमरः । आबिद्धा वक्रं प्रेरिता । हेला क्रीडा । कलिन्द- तनया यमुना । संनिभमिति यथा बलेन हलकृष्ट्रा यमुना प्रतीपमागता तथा पर- बलमपीति भावः । विस्तारेण वा बलस्य तादृग्यमुनासाम्यम् । विकटं विस्तीर्णं यथा तथा । विस्रृङ्खलः स्वच्छन्दः । आपतितः संमुखागतः । निर्दयो निष्करुणः ।