मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

तृतीयोऽङ्कः । ८९

माधवः- जितमिह भुवने त्वया यदस्याः सखि बकुलावलि वल्लभासि जाता । परिणतबिसदण्डकाण्डपाण्डु- स्तनपरिणाहविलासवैजयन्ती ॥ १५ ॥ (नेपथ्ये कलकलः । सर्व आकर्णयन्ति ।)

रे रे संकरपुरवासिजाणपदा, एसो खु जोवणारम्भरभरिदुव्वि- सहामरिसरोसबइअरबलामोदीअविघडिदुग्घडिअलोहपञ्जरपडिलग्गसं- गलिअणिअलो निजलीला विलासुब्वेलिवलहतुङ्गलकूलविअडवैजअ- न्तिआ विसमडामरुद्दामसरीरसंणिवेसो मठादो अवक्कमिय तक्खणस- तिण्णकवलिआणेअदेहिदेहावअवमज्झणिठुरत्थिखण्डखण्डणटंकारक-

१. रे रे शंकरपुरवासिजानपदाः, एष खलु यौवनारम्भभरितदुर्विषह्या- मर्षरोषव्यतिकरबलात्कारविघटितोद्घाटितलोहपञ्जरप्रतिलग्नसंगळितनिगळोनि- जलीलाविलासोद्वेलवल्गतुङ्गलाङ्गूलविकटवैजयन्तिकाविषमडामरोद्दामशरीर- संनिवेशो मठादपक्रम्य तत्क्षणसतृष्णकवलितानेकडेहिदेहावयवमध्यनिष्ठुरास्थि-

कथंचित्संघटनोपाय एव झटिति प्रयोज्य इत्याशयः ॥ माधवः-जितमिति । सखि, पूर्वं मत्कण्ठावलम्बिनी भूत्वेदानीं मत्प्रियतमाकण्ठप्रणयिनीत्वेन मत्प्रयोजन- संपादनैकप्रवणतया मम वयस्यभूते बकुलावलि, इह भुवने सर्वस्मिन्नपि प्रपञ्चे त्वयैव जितं सर्वोतिशाय्युत्कर्षो लब्धः । यतोऽस्याः प्रियाया वल्लभा जातासि । मया हि कथमहमस्या मदनुरागसूचकसस्पृहावलोकनगोचरो भवेयम्, कथमेतदीयशरीरसं- स्पर्शसंजातसौहित्यनिर्वृतो भूयासम्, कथं क्षणमप्येतत्कण्ठालिङ्गनमहोत्सवचरिता- र्थजीवनः स्यामिति सततं यदाशास्यते तदेतस्या निरन्तरततकुचमण्डलीमण्डनाय- मानया सततं सस्पृहावलोकननिर्वर्ण्यमानया ममेयं जीवितालम्बनभूता प्रियसखी- त्यनवरतमभिनन्द्यमानया सहस्रगुणमधिगतमित्यहो ते सौभाग्यातिशय इति भावः । इदमेव विशेषणेन दर्शयति-परिणतो यो बिसदण्डस्तस्य काण्डः पर्व- देशस्तद्वत्पाण्डुर्यः स्तनपरिणाहः कुचाभोगस्तस्य यो विलास उज्जृम्भणं तस्य वैजयन्ती पताका उत्कर्षद्योतिका । अनेन माधवस्य स्वहस्तनिर्मितबकुलमालि- कायाः प्रियतमाकण्ठाभरणत्वज्ञानेन हर्षप्रतीतेरत्युपशमाच्छ्रमो नामाङ्गमूक्तम् ॥ यथा-'अत्युपशमः शमः' इति । काव्यलिङ्गमलंकारः ॥ १५ ॥ एवमन्यो- न्यानुरागव्यञ्जकेन परस्परावस्थानिवेदनेन शृङ्गारं परिपोष्य रसान्तरेण तं तिरो- धातुं चूलिकाह्वयमर्थोपक्षेपमाह-नेपथ्य इति । 'अन्तर्यवनिकासंस्थैश्चूलिका- र्थस्य सूचना' इति चूलिकालक्षणम् । रे रे शंकरपुरवासिजानपदाः, एष खलु यौ-