मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

चतुर्थोऽङ्कः । ६७ विदूषकः—तहिं असोअथवअकारणादो पसारिदे दक्खि- णहत्थे कोडरणिग्गदेण सप्परूवेण कालेण दट्टोम्हि । णं एदे दुवे दंसणपदानि । (इति दंशं दर्शयति ।) परिव्राजिका—तेन हि दंशच्छेदः पूर्वकर्मेति श्रूयते । स ता- वदस्य क्रियताम् । छेदो दंशस्य दाहो वा क्षतेर्वा रक्तमोचनम् । एतानि दष्टमात्राणामायुष्याः प्रतिपत्तयः ॥ ४ ॥ राजा—संप्रति विषवैद्यानां कर्म । जयसेने, ध्रुवसिद्धिः क्षि- प्रमानीयताम् । प्रतीहारी—²जं देवो आणवेदि । (इति निष्क्रान्ता ।) विदूषकः—³अहो, पावेण मिच्छुणा गहीदोम्हि । राजा—मा कातरो भूः । अविषोऽपि कदाचिद्दंशो भवेत् । विदूषकः—⁴कँहं ण भाइस्सं । सिमसिमाअन्ति मे अङ्गाईं । (इति विषवेगं रूपयति ।) देवी—⁵हाँ दंसिदं असुहं विआरेण । अवलम्बध बह्मणं । १. तस्मिन्नशोकस्तंबककारणात्प्रसारिते दक्षिणहस्ते कोटरनिर्गतेन स- र्परूपेण कालेन दष्टोऽस्मि । नन्वेते द्वे दंशपदे । २. यद्देव आज्ञापयति । ३. अहो, पापेन मृत्युना गृहीतोऽस्मि । ४. कथं न भेष्यामि । सिमसिमायन्ति मेऽङ्गानि । ५. हा, दर्शितमशुभं विकारेण । अवलम्बध्वं ब्राह्मणम् । तस्मिन्नशोकस्तबककारणात्प्रसारिते दक्षिणहस्ते कोटरनिर्गतेन सर्परूपेण कालेन दष्टोऽस्मि । नन्वेते द्वे दंशपदे ॥ छेदो दंशस्येत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ ध्रुवसिद्धि- रिति तस्य वैद्यस्य नाम ॥ यद्देव आज्ञापयति ॥ अहो, पापेन मृत्युना गृहीतोऽस्मि ॥ कथं न भेष्यामि । सिमसिमायन्ति मेऽङ्गानि । अनेन संतापः सूच्यते । विषवेगं विष- प्राप्तिं रूपयति प्रकाशयति विषवेगास्तु कथिता 'वैवर्ण्यं वेपथुर्दाह-