मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

34 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके प्रत्यक्षत्वं च देहस्थं भाक्तमात्मनि कल्पितम् । आत्मनः स्वर्गयानं वा शरीरस्योपचर्यते ॥ जन्मान्तरेऽभ्युपेतेऽपि ज्ञानमात्रात्मवादिनाम् । ज्ञानानां क्षणिकत्वाद्धि कर्तृभोक्त्रन्यता भवेत् ॥ निष्क्रियत्वाविभुत्वाभ्यां नच देहान्तराश्रितिः । ज्ञानशक्तिस्वभावोऽतो नित्यस्सर्वगतः पुमान् ॥ यजमानत्वमप्यात्मा सक्रियत्वात्प्रपद्यते । न परिस्पन्द एवैकः क्रिया नः कणभोजिवत् ॥ नच स्वसमवेतैव कर्तृभिः क्रियते क्रिया । क्रिया धात्वर्थमात्रं स्यात् अन्याधारेऽपि कर्तृता ॥ सत्ताज्ञानादिरूपाणां कर्ता तावत्स्वयं पुमान् । योऽपि भूतपरिस्पन्दः तत्राधिष्ठानतो भवेत् ॥ तदुद्देशप्रवृत्तेश्च याया देहेन्द्रियैः क्रिया । क्रियते पुरुषेणैव सासा सर्वा कृतोच्यते ॥ नैव ह्येषां प्रवृत्तिस्स्यात्पुरुषेणापरिग्रहे । अस्वातन्त्र्यादतो नैषां परिस्पन्देऽपि कर्तृता ॥ तत्कर्मोपार्जितैश्चैतैः क्रियमाणेषु कर्मसु । कर्तृता यजमानानामृत्विक्परशुकर्मवत् ॥ यथा परिक्रयान्नानाहत्विग्द्वारा क्रियोच्यते । गमनादिविधेस्तद्वत् भूतद्वारत्वमाश्रितम् ॥