मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

376 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके 2 इत्यार्हतानां सिद्धान्तः ह्यथ वेदान्तिभिः परैः । व्याप्तिश्च पक्षधर्मत्वं उभयं लिङ्गलक्षणम् ॥ व्याप्त्यभावे पुनर्व्याप्यत्वासिद्धिरिति निश्चिता । पक्षधर्मत्वस्य हानौ स्वरूपासिद्धिरिष्यते ॥ अव्याप्तापक्षधर्मौ द्वौ हेत्वाभासौ समासतः । तयोरेव प्रपञ्चेन स्यादसिद्धादिकल्पना ॥ इति न्यायपरिशुद्धिकारसिद्धान्तसंग्रहः । व्याप्तिस्तथा समुचितदेशवृत्तित्वमेव च ॥ द्वयं प्रमाणपद्धत्यां लिङ्गरूपं निरूपितम् । 3 अथ त्रिलक्षणविदामेतद्वार्त्सीभुवां मतम् ॥ पक्षे सत्त्वं सपक्षे च सत्त्वं चैव विपक्षतः । व्यावृत्तत्वमिति त्रीणि लिङ्गरूपाणि ते विदुः ॥ हेत्वाभासा अपि ततस्त्रय एव हि तन्मताः । आभासोऽपि हि सर्वत्र स्वस्वरूपविपर्ययः ॥ 4 पञ्चलक्षणकं लिङ्गमाहुर्न्यायविदः पुनः । पक्षे सत्त्वं सपक्षे च सत्त्वमेवं विपक्षतः ॥ व्यावृत्तत्वं तथैवासत्प्रतिपक्षत्वमेव च । अबाधितत्वमित्येतदत्र लक्षणपञ्चकम् ॥ 5 एकैकापायतस्तेषां हेत्वाभासास्तु पञ्चधा । अत्रार्हतस्याक्षेपोऽयं देवसूरेर्निशम्यताम् ॥