मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

वाक्यार्थवादः 487 जगत्यामिह याकाचित्प्रवृत्तिः परिदृश्यते । व्यापारोऽसौ क्रियारूपः सहि धात्वर्थलक्षणः ॥ क्रियैवोत्पादना भावो भावनेति च पठ्यते । चलनात्मा परिस्पन्दः गतिः कर्मेत्यपीर्यते ॥ व्यापारस्स तु वस्तूनां स्वभावादेव जायते । रजोगुणस्वभावोऽसौ क्षीरस्येवेति कापिलः ॥ तथात्वे कालदेशादिनियमानुपपत्तितः । स्वतन्त्रचेतनेच्छादिमूलस्स्यादिति वैदिकः ॥ अन्यथा सकलं शास्त्रं भवेदत्तजलाञ्जलि । विधानप्रतिषेधार्थं लौकिकं चाप्यनर्थकम् ॥ चेतनस्य स्वतन्त्रस्य ज्ञानेच्छादिनिबन्धनः । अस्ति ह्याभ्यन्तरः कश्चित्प्रयत्नः कृतिलक्षणः ॥ चेष्टादिलक्षणस्तेन बाह्यो व्यापार इष्यते । सर्वा प्रवृत्तिस्तन्मूलेत्येतदध्यक्षसुस्थितम् ॥ बुद्धिजन्या भवेदिच्छा हीच्छाजन्या भवेत्कृतिः । कृतिजन्या भवेच्चेष्टा चेष्टाजन्या भवेत्क्रिया ॥ 2 रजोगुणस्वभावेन चेत्प्रवृत्तिर्भविष्यति । स्तनंधयप्रवृत्तिश्चाप्येवमायाऽऽपतिष्यति ॥ ततश्च वीतरागादिजन्मादर्शनलक्षणम् । श्रान्तं जन्मान्तरे लिङ्गं अश्रान्तो बाह्यडिण्डिमः ॥