मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

496 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके क्रियानुकूलः पुरुषव्यापारो ह्यर्थभावना । कृतिः प्रयत्न इत्यादिपर्यायपदशब्दिता ॥ लोकेऽस्मिन्नभिधाशब्दः शब्दव्यापारबोधकः । अतोऽभिधाभावनेति तामाहुश्शब्दभावनाम् ॥ भावना या तु पुरुषैरिष्टोपायतयाऽर्थ्यते । पुंव्यापारात्मिका सैषा कीर्त्यते चार्थभावना ॥ भूतिर्येषां क्रिया सैव कारकं सैव चोच्यते । तत्सिद्धान्तकटाक्षेण भाव्येत्यादिपरिष्कृतिः ॥ सैव वाक्यस्यार्थ इति कुमारिलविनिर्णयः । वेदाद्गुरुनियोगाद्वा शासनाद्वा महीभुजाम् ॥ न सचेताः क्रियां कांचिद् अनुतिष्ठति निष्फलाम् । वस्तुतस्तु फलं तस्मात्प्रधानमवगम्यते ॥ सएव वाक्यार्थ इति वक्तुं युक्तं च यद्यपि । तथाऽपि काम्यमानत्वात् सिद्धं तन्नावगम्यते ॥ साध्यमानत्वपक्षे तु साक्षात्तत्सिद्धयवेदनात् । व्यापार एव तन्निष्ठः वाक्यवेद्य इतीष्यताम् ॥ अत एवहि वाक्यार्थे भावनां प्रतिजानते । यथोचितफलाढ्यां च त्रयसंबन्धबन्धुराम् ॥ आस्तां विधिपदं तावद्वर्तमानापदेशिनः । शब्दाद्यजत इत्यादेः भावना न न गम्यते ॥