मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

498 | मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके

एकयैवहि बुद्ध्याऽसौ गृह्यते चित्ररूपया । पदार्थाहितसंस्कारचित्रपिण्डप्रसूतया ॥ पदात्प्रभृति या चैषा प्रज्ञा ज्ञातुर्विजृम्भते । पुष्पिता सा पदार्थेषु वाक्यार्थेषु फलिष्यति ॥ 5 अभिधाभावनामाहुरन्यामेव लिङादयः । अर्थात्मा भावना त्वन्या सर्वाख्यातेषु दृश्यते ॥ प्रयत्नव्यतिरिक्त्तार्थभावना तु न शक्यते । वक्तुमाख्यातवाच्येति सिद्धान्तः राणकेरितः ॥ कार्यत्वान्तःप्रविष्टा या कृतिस्सैवहि भावना । स्वर्गादेर्भवितुर्भावयित्री स्याद्भावकाश्रिता ॥ तेन व्यापारसामान्यं पुंव्यापारनिबन्धनम् । इति सिद्ध्या स स्वभाववादो लौकायतो हतः ॥ विधेर्लक्षणमेतावदप्रवृत्तप्रवर्तनम् । अतिप्रसङ्गदोषेण नाज्ञातज्ञापनं विधिः ॥ णिजर्थात्तु लिङर्थोऽसौ प्रेरणाऽस्ति विलक्षणा । ज्ञापकव्यापार एष स तु कारकसंश्रितः ॥ प्रवर्तनस्मृतिः प्राप्ते प्रैष इत्यभिधीयते । अप्राप्ते प्रेषणं सर्वं विधित्वं प्रतिपद्यते ॥ विधिः प्रवर्तकत्वाख्यस्वरूपस्योपपत्तये । स्वर्गं साध्यतया यागं साधनत्वेन बोधयेत् ॥