माण्डूक्योपनिषद् (शाङ्करभाष्य व गौड़पादकारिका सहित)

माण्डूक्योपनिषद् (शाङ्करभाष्य व गौड़पादकारिका सहित)
Mandukya Upanishad Shankara Bhashya
आदि शङ्कराचार्य / गौड़पादाचार्य द्वारा
DevanagariHindipublished301 पृष्ठ
पृष्ठ 232, कुल 301 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 232
| २१२ | माण्डूक्योपनिषद् | [ गौ० का० |
|---|
| असत्त्वादेव शशविषाणस्येवा- | भी ] शशशृङ्गके समान असत् होनेके कारण भी उसके आदिमत्त्व- |
| दिमत्त्वाभावश्च ॥ ३० ॥ | का अभाव ही है ॥ ३० ॥ |
प्रपञ्चके असत्यत्वमें हेतु
आदावन्ते च यन्नास्ति वर्तमानेऽपि तत्तथा ।
वितथैः सदृशाः सन्तोऽवितथा इव लक्षिताः ॥ ३१ ॥
जो आदि और अन्तमें नहीं है वह वर्तमानमें भी वैसा [ अर्थात् असद्रूप ] ही है । ये पदार्थसमूह असत्के समान होकर भी सत्-जैसे दिखायी देते हैं ॥ ३१ ॥
सप्रयोजनता तेषां स्वप्ने विप्रतिपद्यते ।
तस्मादाद्यन्तवत्त्वेन मिथ्यैव खलु ते स्मृताः ॥ ३२ ॥
उन (जाग्रत्-पदार्थों) की सप्रयोजनता स्वप्नावस्था में असिद्ध हो जाती है। अतः आदि-अन्तयुक्त होनेके कारण वे निश्चय ही मिथ्या माने गये हैं ॥ ३२ ॥
| वैतथ्ये कृतव्याख्यानौ | वैतथ्यप्रकरणमें इन दोनों |
| श्लोकाविह संसारमोक्षाभाव- | श्लोकोंकी व्याख्या की जा चुकी है। यहाँ संसार और मोक्षके अभावके |
| प्रसङ्गेन पठितौ ॥ ३१-३२ ॥ | प्रसङ्गमें उन्हें फिर पढ़ दिया है ॥ ३१-३२ ॥ |
सर्वे धर्मा मृषा स्वप्ने कायस्यान्तर्निदर्शनात् ।
संवृतेऽस्मिन्प्रदेशे वै भूतानां दर्शनं कुतः ॥ ३३ ॥