भारतकोश
संग्रह पर लौटें

माण्डूक्योपनिषद् (शाङ्करभाष्य व गौड़पादकारिका सहित)

Mandukya Upanishad Shankara Bhashya

आदि शङ्कराचार्य / गौड़पादाचार्य द्वारा

DevanagariHindipublished301 पृष्ठ
पृष्ठ 295स्थायी लिंक

[ २ ]

कारिकाप्रतीकानिप्रकरणाङ्कःकारिकाङ्कःपृष्ठम्
अभूताभिनिवेशाद्धि४७९२४८
अभूताभिनिवेशोऽस्ति४७५२४५
अमात्रोऽनन्तमात्रश्च१२९६५
अन्वग्धावरणाः सर्वे४९८२६७
अलाते स्पन्दमाने वै४४९२२७
अवस्त्वनुपलम्भं च४८८२५७
अव्यक्ता एव येऽन्तस्तु२१५८२
अशक्तिरपरिज्ञानम्४१९१९४
असज्जागरिते दृष्ट्वा४३९२१७
असतो मायया जन्म३२८१५३
अस्ति नास्त्यस्ति नास्तीति४८३२५१
अस्पन्दमानमलातम्४४८२२६
अस्पर्शयोगो वै नाम३३९१६७
अस्पर्शयोगो वै नाम४२१८०
आत्मसत्यानुबोधेन३३२१५६
आत्मा ह्याकाशवज्जीवैः३३११२
आदावन्ते च यन्नास्ति४३१२१२
आदावन्ते च यन्नास्ति२६७२
आदिबुद्धाः प्रकृत्यैव४९२२६१
आदिशान्ता ह्यनुत्पन्नाः४९३२६२
आश्रमास्त्रिविधा हीन०३१६१३५
इच्छामात्रं प्रभोः सृष्टिः१८३१
उत्पादस्याप्रसिद्धत्वात्४३८२१६
उत्सेक उदधेर्यद्वत्३४११६९
उपलम्भात्समाचारात्४४२२२०
उपलम्भात्समाचारात्४४४२२३
उपायेन निगृह्णीयात्३४२१७०
उपासनाश्रितो धर्मः३११०८
उभयोरपि वैतथ्यम्२११७८
उभे ह्यन्योन्यदृश्ये ते४६७२३९
ऋजुवक्रादिकाभासम्४४७२२६
एतैरेषोऽपृथग्भावैः२३०९१
एवं न चित्तजा धर्माः४५४२३०
पृष्ठ 296स्थायी लिंक

[ ३ ]

कारिकाप्रतीकानिप्रकरणाङ्कःकारिकाङ्कःपृष्ठम्
एवं न जायते चित्तम्४४६२२५
ओङ्कारं पादशो विद्यात्१२८६२
कल्पयत्यात्मनात्मानम्२१२७९
कारणं यस्य वै कार्यम्४१११८८
कारणाद्यद्यनन्यत्वम्४१२१८९
कार्यकारणबद्धौ तौ१११४३
काल इति कालविदः२२४८८
कोट्यश्चतस्र एतास्तु४८४२५३
क्रमते न हि बुद्धस्य४९९२६८
ख्याप्यमानामजातिं तैः४५१८३
ग्रहणाज्जागरितवत्४३७२१५
ग्रहो न तत्र नोत्सर्गः३३८१६५
घटादिषु प्रलीनेषु३४११३
चरञ्जागरिते जाग्रत्४६५२३८
चित्तं न संस्पृशत्यर्थम्४२६२०६
चित्तकाला हि येऽन्तस्तु२१४८१
चित्तस्पन्दितमेवेदम्४७२२४२
जरामरणनिर्मुक्ताः४१०१८५
जाग्रच्चित्तेक्षणीयास्ते४६६२३८
जाग्रद्वृत्तावपि त्वन्तः२१०७७
जात्याभासं चलाभासम्४४५२२४
जीवं कल्पयते पूर्वम्२१६८३
जीवात्मनोः पृथक्त्वं यत्३१४१२८
जीवात्मनोरनन्यत्वम्३१३१२७
ज्ञाने च त्रिविधे ज्ञेये४८९२५८
ज्ञानेनाकाशकल्पेन४११७८
तत्त्वमाध्यात्मिकं दृष्ट्वा२३८१०६
तस्मादेवं विदित्वैनम्२३६१०४
तस्मान्न जायते चित्तम्४२८२०८
तैजसस्योत्वविज्ञाने१२०५८
त्रिषु धामसु यत्तुल्यम्१२२५९

५. कारिकानुक्रमणिका (परिशिष्ट)

पृष्ठ 297स्थायी लिंक
[ ४ ]

कारिकाप्रतीकानि             प्रकरणाङ्कः    कारिकाङ्कः    पृष्ठम्

त्रिषु धामसु यद्भोज्यम्       ...    १           ५          २६
दक्षिणाक्षिमुखे विश्वः         ...    १           २          २०
दुःखं सर्वमनुस्मृत्य          ...    ३          ४३         १७१
दुर्दर्शमतिगम्भीरम्           ...    ४          ७०         २७०
द्रव्यं द्रव्यस्य हेतुः स्यात्     ...    ४          ५३         २३०
द्वयोर्द्वयोर्मधुज्ञाने          ...    ३          १२         १२६
द्वैतस्याग्रहणं तुल्यम्        ...    १          १३          ४५
धर्मा य इति जायन्ते         ...    ४          ५८         २३४
न कश्चिज्जायते जीवः         ...    ३          ४८         १७५
न कश्चिज्जायते जीवः         ...    ४          ७१         २४१
न निरोधो न चोत्पत्तिः        ...    २          ३२          ९४
न निर्गता अलातात्ते          ...    ४          ५०         २२८
न निर्गतास्ते विज्ञानात्       ...    ४          ५२         २२९
न भवत्यमृतं मर्त्यम्          ...    ३          २१         १४१
न भवत्यमृतं मर्त्यम्          ...    ४           ७         १८४
न युक्तं दर्शनं गत्वा          ...    ४          ३४         २१३
नाकाशस्य घटाकाशः           ...    ३           ७         १२१
नाजेषु सर्वधर्मेषु            ...    ४          ६०         २३६
नात्मभावेन नानेदम्          ...    २          ३४         १०१
नात्मानं न परं चैव          ...    १          १२          ४४
नास्त्यसद्धेतुकमसत्          ...    ४          ४०         २१८
नास्वादयेत्सुखं तत्र          ...    ३          ४५         १७२
निःस्तुतिर्निर्नमस्कारः         ...    २          ३७         १०४
निगृहीतस्य मनसः             ...    ३          ३४         १५९
निमित्तं न सदा चित्तम्        ...    ४          २७         २०७
निवृत्तस्याप्रवृत्तस्य         ...    ४          ८०         २४९
निवृत्तेः सर्वदुःखानाम्       ...    १          १०          ४२
निश्चितायां यथा रज्ज्याम्      ...    २          १८          ८५
नेह नानेति चाम्नायात्         ...    ३          २४         १४५
पञ्चविंशक इत्येके            ...    २          २६          ८९
पादा इति पादविदः            ...    २          २१          ८७
पूर्वापरपरिज्ञानम्           ...    ४          २१         १९८
पृष्ठ 298स्थायी लिंक

[ ५ ]

कारिकाप्रतीकानिप्रकरणाङ्कःकारिकाङ्कःपृष्ठम्
प्रकृत्याकाशवज्ज्ञेयाः४९१२६०
प्रज्ञप्तेः सनिमित्तत्वम्४२४२०२
प्रज्ञप्तेः सनिमित्तत्वम्४२५२०४
प्रणवं हीश्वरं विद्यात्१२८६५
प्रणवो ह्यपरं ब्रह्म१२६६३
प्रपञ्चो यदि विद्येत११७५०
प्रभवः सर्वभावानाम्१६२७
प्राण इति प्राणविदः२२०८७
प्राणादिभिरनन्तैश्च२१९८६
प्राप्य सर्वज्ञतां कृत्स्नाम्४८५२५३
फलादुत्पद्यमानः सन्४१७१९३
बहिःप्रज्ञो विभुर्विश्वः१११९
बीजाङ्कुरसमो दृष्टान्तः४२०१९६
बुद्ध्वा निमित्ततां सत्याम्४७८२४८
भावैरसद्भिरेवायम्२३३१००
भूतं न जायते किञ्चित्४४१८२
भूतोऽभूतो वापि३२३१४४
भूतस्य जातिमिच्छन्ति४३१८१
भोगार्थं सृष्टिरित्यन्ये१९३१
मकारभावे प्राज्ञस्य१२१५९
मन इति मनोविदः२२५८९
मनसो निग्रहायत्तम्३४०१६८
मनोदृश्यमिदं द्वैतम्३३११५५
मरणे सम्भवे चैव३९१२४
मायया भिद्यते ह्येतत्३१९१३९
मित्राद्यैः सह संमन्त्र्य४३५२१३
मृल्लोहविस्फुलिङ्गाद्यैः३१५१३२
यं भावं दर्शयेच्चेत्यः२२९९०
यथा निर्मितको जीवः४७०२४१
यथा भवति बालानाम्३८१२२
यथा मायामयाद्बीजात्४५९२३५
यथा मायामयो जीवः४६९२४१
पृष्ठ 299स्थायी लिंक
कारिकाप्रतीकानिप्रकरणाङ्कःकारिकाङ्कःपृष्ठम्
यथा स्वप्नमयो जीवः४६८२४०
यथा स्वप्ने द्वयाभासम्३२९१५३
यथा स्वप्ने द्वयाभासम्४६१२३६
यथैकस्मिन्घटाकाशे३५१२४
यदा न लभते हेतून्४७६२४५
यदा न लीयते चित्तम्३४६१७३
यदि हेतोः फलात्सिद्धिः४१८१९४
यावद्धेतुफलावेशः४५६२३२
यावद्धेतुफलावेशः४५५२३१
युञ्जीत प्रणवे चेतः१२५६३
योऽस्ति कल्पितसंवृत्या४७३२४३
रसादयो हि ये कोशाः३१११२५
रूपकार्यसमाख्याश्च३६१२०
लये संबोधयेच्चित्तम्३४४१७१
लीयते हि सुषुप्ते तत्३३५१६०
लोकाँल्लोकविदः प्राहुः२२७८९
विकरोत्यपरान्भावान्२१३७९
विकल्पो विनिवर्तेत११८५१
विज्ञाने स्पन्दमाने वै४५१२२८
विपर्यासाद्यथा जाग्रत्४४१२१९
विप्राणां विनयो ह्येषः४८६२५४
विभूतिं प्रसवं त्वन्ये१७२९
विश्वस्यात्वविवक्षायाम्११९५७
विश्वो हि स्थूलभुङ् नित्यम्१३२६
वीतरागभयक्रोधैः२३५१०३
वेदा इति वेदविदः२२२८८
वैतथ्यं सर्वभावानाम्२१६७
वैशारद्यं तु वै नास्ति४९४२६३
स एष नेति नेतीति३२६१५०
संघाताः स्वप्नवत्सर्वे३१०१२४
सम्भवे हेतुफलयोः४१६१९२
सम्भूतेरपवादाच्च३२५१४७
पृष्ठ 300स्थायी लिंक

$ \begin{array}{c} [ ७ ] \end{array} $

कारिकाप्रतीकानिप्रकरणाङ्कःकारिकाङ्कःपृष्ठम्
संवृत्या जायते सर्वम्४५७२३३
सतो हि मायया जन्म३२७१५१
सप्रयोजनता तेषाम्२७७३
सप्रयोजनता तेषाम्४३२२१३
सर्वस्य प्रणवो ह्यादिः१२७६४
सर्वाभिलापविगतः३३७१६३
सर्वे धर्मा मृषा स्वप्ने४३३२१२
सदस्तु सोपलम्भं न४८७२५६
सांसिद्धिकी स्वाभाविकी४९१८५
सुखमाव्रियते नित्यम्४८२२५०
सूक्ष्म इति सूक्ष्मविदः२२३८८
सृष्टिरीति सृष्टिविदः२२८८९
स्थूलं तर्पयते विश्वम्१४२६
स्वतो वा परतो वापि४२२१९९
स्वप्नजागरितस्थाने२५७१
स्वप्नदृक्प्रचरन्स्वप्ने४६४२३८
स्वप्नदृक्प्रचरन्स्वप्ने४६३२३७
स्वप्ननिद्रायुतावाद्यौ११४४६
स्वप्नमाये यथा दृष्टे२३१९३
स्वप्नवृत्तावपि त्वन्तः२९७६
स्वप्ने चावस्तुकः कायः४३६२१४
स्वभावेनामृतो यस्य३२२१४२
स्वभावेनामृतो यस्य४८१८४
स्वसिद्धान्तव्यवस्थासु३१७१३७
स्वस्थं शान्तं सुनिर्वाणम्३४७१७४
हेतोः फलं फलं येषाम्४१४१९१
हेतोः फलं फलं येषाम्४१५१९२
हेतोर्न जायतेऽनादिः४२३२०१
हेयोपायावबोद्धव्यानि४९०२५९
   ❦ ❧
पृष्ठ 301स्थायी लिंक

श्रीहरिः

मन्त्राणां वर्णानुक्रमणिका

मन्त्रप्रतीकानिमन्त्राङ्कःपृष्ठम्
अमात्रश्चतुर्थोऽव्यवहार्यः१२६०
एष सर्वेश्वरः६१८
ओमित्येतदक्षरमिद ँ सर्वम्१६
जागरितस्थानो बहिःप्रज्ञः३१०
जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः९५३
नान्तःप्रज्ञम्७३५
यत्र सुप्तः५१५
सर्वं ह्येतद्२८
सुषुप्तस्थानः११५६
सोऽयमात्मा८५२
स्वप्नस्थानस्तैजसः१०५४
स्वप्नस्थानोऽन्तःप्रज्ञः४१३