मनुस्मृति (कुल्लूकभट्ट टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

[Page Header] २२ मनुस्मृति ।

‘ ब्राह्मं पुराणं प्रथमं द्वितीयं पाद्ममुच्यते । तृतीयं वैष्णवं प्रोक्तं चतुर्थं शैवमुच्यते ॥ ततो भागवतं प्रोक्तं भविष्यदाख्यं ततः परम् । सप्तमं नारदीयं च मार्कण्डेयं तथाष्टमम् ॥ आग्नेयं नवमं पश्चाद् ब्रह्मवैवर्तमेव च । ततो लैङ्गं वराहं च ततः स्कान्दमनुत्तमम् ॥ वामनाख्यं ततः कौर्मं मात्स्यं तत्परमुच्यते । गरुडाख्यं ततः प्रोक्तं ब्रह्माण्डं तत्परं विदुः ॥ ग्रन्थतश्च चतुर्लक्षं पुराणं मुनिपुङ्गवाः । अष्टादशपुराणानां कर्ता सत्यवतीसुतः ॥’ सूतसंहिता । उपपुराण । मुनियों के बनाये उपपुराण हैं उनके नाम— १ सनत्कुमारपुराण, २ नारसिंह, ३ नान्दपुराण, ४ शिव- धर्म, ५ दौर्वासस, ६ नारदीय, ७ कापिल, ८ मानव, ९ औश- नस, १० ब्रह्माण्ड, ११ वारुण, १२ कालीपुराण, १३ वासिष्ठ- लैङ्ग, १४ माहेश्वर, १५ साम्ब, १६ सौर, १७ पाराशर, १८ मारीच, १९ भार्गव । ‘ अन्यान्युपपुराणानि मुनिभिः कीर्त्तितानि तु । आद्यं सनत्कुमारेण प्रोक्तं वेदविदां वराः ॥ द्वितीयं नारसिंहाख्यं तृतीयं नान्दमेव च । चतुर्थं शिवधर्माख्यं दौर्वासं पञ्चमं विदुः ॥ षष्ठं तु नारदीयाख्यं कापिलं सप्तमं विदुः । .....मानवं प्रोक्तं ततश्चोशनसेरितम् ॥ ..... वारुणाख्यं ततः परम् । .....वासिष्ठं मुनिपुङ्गवाः ॥