संक्षिप्त मार्कण्डेय पुराण
Markandeya Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 189, कुल 296 में से
संदर्भ में पढ़ें•देवताओंके तेजसे देवीका प्रादुर्भाव और महिषासुरकी सेनाका वध• १८९ हो उन्होंने दिव्य चूड़ामणि, दो कुण्डल, कड़े, संनद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः । उज्ज्वल अर्धचन्द्र, सब बाहुओंके लिये केयूर, आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः ॥ ३६ ॥ दोनों चरणोंके लिये निर्मल नूपुर, गलेकी सुन्दर अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः । हँसली और सब अँगुलियोंमें पहननेके लिये स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा ॥ ३७॥ रत्नोंकी बनी अँगूठियाँ भी दीं। विश्वकर्माने उन्हें पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम् । अत्यन्त निर्मल फरसा भेंट किया॥ २५-२७॥ क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिःस्वनेन ताम् ॥ ३८ ॥ साथ ही अनेक प्रकारके अस्त्र और अभेद्य कवच दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम्। दिये; इनके सिवा मस्तक और वक्षःस्थलपर ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम् ॥ ३९ ॥ धारण करनेके लिये कभी न कुम्हलानेवाले शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम् । कमलोंकी मालाएँ दीं ॥ २८ ॥ जलधिने उन्हें सुन्दर महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः ॥४०॥ कमलका फूल भेंट किया। हिमालयने सवारीके युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः । लिये सिंह तथा भाँति भाँतिके रत्न समर्पित रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः ॥४१ ॥ किये ॥ २९ ॥ धनाध्यक्ष कुबेरने मधुसे भरा पानपात्र अयुध्यतायुतानां च सहस्रेण महाहनुः । दिया तथा सम्पूर्ण नागोंके राजा शेषने, जो इस पञ्चाशद्भिश्श्च नियुतैरसलोमा महासुरः ॥ ४२ ॥ पृथ्वीको धारण करते हैं, उन्हें बहुमूल्य मणियोंसे अयुतानां शतैः षड्भिर्बाष्कलो युयुधे रणे । विभूषित नागहार भेंट दिया। इसी प्रकार अन्य गजवाजियस्रौधैरनेकैः परिवारितः ॥ ४३ ॥ देवताओंगने भी आभूषण और अस्त्र-शस्त्र देकर वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत । देवीका सम्मान किया। तत्पश्चात् उन्होंने बारंबार बिडालाख्योऽयुतानां च पञ्चाशद्भिरथायुतैः ॥४४॥ अट्टहासपूर्वक उच्चस्वरसे गर्जना की। उनके भयंकर युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः । नादसे सम्पूर्ण आकाश गूँज उठा ॥ ३०-३२॥ अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः ॥४५॥ देवीका वह अत्यन्त उच्चस्वरसे किया हुआ युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः । सिंहनाद कहीं समा न सका, आकाश उनके कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा ॥ ४६ ॥ सामने लघु प्रतीत होने लगा। उससे बड़े जोरकी हयानां च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः । प्रतिध्वनि हुई, जिससे सम्पूर्ण विश्वमें हलचल तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा ॥ ४७॥ मच गयी और समुद्र काँप उठे ॥ ३३॥ पृथ्वी युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुट्टिशैः । डोलने लगी और समस्त पर्वत हिलने लगे। उस केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित्पाशांस्तथापरे ॥ ४८ ॥ समय देवताओंने अत्यन्त प्रसन्नताके साथ सिंहवाहिनी देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः । भवानीसे कहा-'देवि ! तुम्हारी जय हो' ॥ ३४॥ सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका ॥ ४९ ॥ साथ ही महर्षियोंने भक्तिभावसे विनम्र होकर लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी । उनका स्तवन किया। अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः ॥५०॥ दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममराचयः ॥ ३५ ॥ मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी। १. पा०- कैरूटदंशः। २. किसी-किसी प्रतिमें इसके बाद 'वृतः स्वालो रथानां च रणे गङ्गावतार्णवः। युयुधे संयुगे तत्र गजकोटिः परिवारितः ॥' इतना अधिक पाठ है।