भारतकोश
संक्षिप्त मार्कण्डेय पुराण

संक्षिप्त मार्कण्डेय पुराण

Markandeya Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished296 पृष्ठ

पृष्ठ 234, कुल 296 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 234

२३४

  • संक्षिप्त मार्कण्डेयपुराण * देवा ऊचुः ॥३८॥ तदाहं भ्रामरं रूपं कृत्वासंख्येयषट्पदम् । सर्वाबाधाप्रशमनं त्रैलोक्यस्याखिलेश्वरि। त्रैलोक्यस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरम् ॥ ५३ ॥ एवमेव त्वया कार्यमस्मद्वैरिविनाशनम् ॥ ३९ ॥ भ्रामरीति च मां लोकास्तदा स्तोष्यन्ति सर्वतः । देवता बोले- ॥३८॥ सर्वेश्वरि ! तुम इसी इत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्यति ॥ ५४॥ प्रकार तीनों लोकोंकी समस्त बाधाओंको शान्त तदा तदावतीर्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयम् ॥ ॐ ॥ ५५ ॥ करो और हमारे शत्रुओंका नाश करती रहो ॥ ३९ ॥ देवी बोलीं- ॥४०॥ देवताओ! वैवस्वत देवीरुवाच ॥ ४० ॥ मन्वन्तरके अट्ठाईसवें युगमें शुम्भ और निशुम्भ वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते अष्टाविंशतिमे युगे। नामके दो अन्य महादैत्य उत्पन्न होंगे ॥ ४१ ॥ तब शुम्भो निशुम्भश्चैवान्यावुत्पत्स्येते महासुरौ ॥ ४१॥ मैं नन्दगोपके घरमें उनकी पत्नी यशोदाके गर्भसे नन्दगोपगृहे १ जाता यशोदागर्भसम्भवा। अवतीर्ण हो विन्ध्याचलमें जाकर रहूँगी और उक्त ततस्तौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी ॥ ४२ ॥ दोनों असुरोंका नाश करूँगी ॥ ४२ ॥ फिर अत्यन्त पुनरप्यतिरौद्रेण रूपेण पृथिवीतले। भयङ्कर रूपसे पृथ्वीपर अवतार ले मैं वैप्रचित्त अवतीर्य हनिष्यामि वैप्रचित्तांस्तु दानवान् ॥ ४३ ॥ नामवाले दानवोंका वध करूँगी ॥ ४३ ॥ उन भयंकर भक्षयन्त्याश्च तानुग्रान् वैप्रचित्तान्महासुरान् । महादैत्योंको भक्षण करते समय मेरे दाँत अनारके रक्ता दन्ता भविष्यन्ति दाडिमीकुसुमोपमाः ॥ ४४॥ फूलकी भाँति लाल हो जायँगे ॥ ४४ ॥ तब स्वर्गमें ततो मां देवताः स्वर्गे मर्त्यलोके च मानवाः । देवता और मर्त्यलोकमें मनुष्य सदा मेरी स्तुति स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति सततं रक्तदन्तिकाम् ॥ ४५ ॥ करते हुए मुझे 'रक्तदन्तिका' कहेंगे ॥ ४५ ॥ फिर भूयश्च शतवार्षिक्यामनावृष्ट्यामनम्भसि । जब पृथ्वीपर सौ वर्षोंके लिये वर्षा रुक जायगी मुनिभिः संस्तुता भूमौ संभविष्याम्ययोनिजा ॥ ४६ ॥ और पानीका अभाव हो जायगा, उस समय ततः शतेन नेत्राणां निरीक्षिष्यामि यन्मुनीन् । मुनियोंके स्तवन करनेपर मैं पृथ्वीपर अयोनिया- कीर्तयिष्यन्ति मनुजाः शताक्षीमिति मां ततः ॥ ४७॥ रूपमें प्रकट होऊँगी ॥ ४६ ॥ और सौ नेत्रोंसे ततोऽहमखिलं लोकमात्मदेहसमुद्भवैः । मुनियोंकी ओर देखूँगी। अतः मनुष्य 'शताक्षी' भरिष्यामि सुराः शाकैरावृष्टेः प्राणधारकैः ॥ ४८ ॥ इस नामसे मेरा कीर्तन करेंगे ॥४७॥ देवताओ ! शाकाम्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि । उस समय मैं अपने शरीरसे उत्पन्न हुए शाकोंद्वारा तत्रैव च वधिष्यामि दुर्गमाख्यं महासुरम् ॥ ४९ ॥ समस्त संसारका भरण पोषण करूँगी। जबतक दुर्गा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति । वर्षा नहीं होगी, तबतक वे शाक ही सबके पुनश्चाहं यदा भीमं रूपं कृत्वा हिमाचले ॥ ५० ॥ प्राणोंकी रक्षा करेंगे ॥ ४८ ॥ ऐसा करनेके कारण रक्षांसि भक्षयिष्यामि २ मुनीनां त्राणकारणात् । पृथ्वीपर 'शाकम्भरी' के नामसे मेरी ख्याति तदा मां मुनयः सर्वे स्तोष्यन्त्यानम्रमूर्तयः ॥ ५१ ॥ होगी। उसी अवतारमें मैं दुर्गम नामक महादैत्यका भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति । वध भी करूँगी ॥ ४९ ॥ इससे मेरा नाम 'दुर्गादेवी' यदारुणाख्यस्त्रैलोक्ये महाबाधां करिष्यति ॥ ५२ ॥ के रूपसे प्रसिद्ध होगा। फिर जब मैं भीमरूप १. पा० - कुले। २. पा०- भक्षयिष्ये। (शमयिष्यामि इति वा)।