मार्क्सवाद और रामराज्य (स्वामी करपात्री जी महाराज - साम्यवाद समीक्षा एवं वैदिक समाज-दर्शन)
Marxvad aur Ramrajya of Swami Karpatri Maharaj
धर्मसम्राट् स्वामी करपात्री जी महाराज द्वारा
पृष्ठ 684, कुल 866 में से
संदर्भ में पढ़ेंमार्क्सीय अर्थ-व्यवस्था ३७१ 'मूलं हरिद्रादि, फलम् आम्रादि, पुष्पम् उत्पलादि, औषधं दित्वादि, शिष्टानि प्रसिद्धानि एतेषु पण्येषु षष्ठो भागो राज्ञे देय. विक्रेत्रा।' (मस्क० भा० ) करग्रहणमें तत्परता आवश्यक है—'तेषु तु नित्ययुक्तः स्यात् ।' ( गौ० सू० १०।१८) 'बल्यादानेषु सर्वदा सत्यपि कार्यव्यग्रत्वे तत्परो भवेत् । तु शब्दो विशेष- वाची । धर्मादनपेतेष्वन्येष्वपि द्रव्यार्जनोपायेषु तत्परो भवेत् । अत्र विशेषत इति।' ( मस्क० भा० ) शिल्पीलोग महीनेमें एक दिन काम कर दें, वही उनका कर है—'शिल्पिनो मासि मासि एकैकं कर्म कुर्यु ।' ( १०। २०) 'शिल्पिनो लोहकारादयो मासि मासि एकैकम् अह आत्मानुरूपं राज्ञः कर्म कुर्युः । तदेव तेषां शुल्कम् । नान्यत् किंचित् । ( मस्क० भा० ) नट-नर्तकादि भी महीनेमें एक दिन राज्यकर्म करें. अन्यथा महीनेमें एक रजत मुद्रा दें—'एतेनात्मोपजीविनो व्याख्याता.' ( गौ० सू० १०।२१) 'आत्मोपजीविनो नटनर्तकादयः । तेऽप्येकमह राज्ञः कर्म कुर्युरीति उशना । शिल्पिनो मासि मासि कर्मेकं प्रोक्तम् । तदभावे कार्षापणं वा दद्यात ।' (म० भा० ) सोना-चाँदीमें उपर्युक्त क्रम ही समझना चाहिये । ताम्रमें तृतीयांश छोडे । लोह, वग एव सीसेकी उत्पत्तिमें चतुर्थांश एव छठा भाग छोड़ना चाहिये— स्वर्णाद्यथ च रजतात्तृतीयांशं च ताम्रतः । चतुर्थांशं तु षष्ठांशं लोहाद् वंगाच्च सीसकात् ॥ (शु० नी० ४ । २२८) नाविक, कुम्भकार, बढ़ई, नाई, व्याध आदि महीनेमें एक दिन काम करें, अथवा उन्हे भी एक रजत मुद्रा देना चाहिये—'नौचक्रीवन्तश्च' ( गौ० १० । २२ ) 'चक्रं शकटम्, नौचक्राभ्यां य उपजीवन्ति बहुवचनाद् वर्धकिनापितादयो ग्राह्या । चकाराद् वन्यमृगघातकादय.।' ( मस्क० भा० ) परंतु काम करनेवालोंको भत्ता राज्यसे मिलना चाहिये—'भक्तं तेभ्यो दद्यात्' ( गौ० १० । २३ ) तेभ्यः शिल्पिप्रभृतिभ्यो राजा भक्तं दिवा भोजनं दद्यात । ( म० भा० ) राजाको अरिषड्वर्गको जीतकर इन्द्रियजय करके परस्त्री, परद्रव्य एवं हिंसाका वर्जन करना चाहिये तथा अर्थके अविरोधेन काम-सेवन करना चाहिये । जहाँ संस्था या धर्मशास्त्रसे शास्त्र तथा व्यवहारका विरोध हो वहाँ धर्मशास्त्रके अनुसार अर्थशास्त्रका निर्णय करना चाहिये—