मीमांसा दर्शन / पूर्वमीमांसा (शाबर भाष्य सहित)

१५ ] प्रथमाध्याये तृतीयपादः ४८३ सप्तमं होलाकाधिकरणम् त० वा०—देशधर्मानुदाहृत्य संप्रत्येतद्विचार्यते । किं व्यवस्थितमूलास्ते किं वैषां सर्वधर्मता ॥ ६३५ विध्यर्थप्रतिषेधार्थाः क्रियावर्जनचिह्निताः । इह सर्व उदाहार्या विचार्याश्च विभागशः ॥ ६३६ प्राच्या याननुतिष्ठन्ति वर्जयन्ति च साधवः । तेषामेवोपदिष्टास्ते सर्वेषां वेति चिन्त्यते ॥ ६३७ एवं ये दाक्षिणात्यानां प्रतीच्यानां च केचन । उदीच्यानां तथाऽऽचारा विचार्याः सर्व एव ते ॥ ६३८ गृह्यसूत्रादीनामध्ययनेऽपि अयं प्रवर्तनीयः आद्यं सूत्रद्वयं यावदिदमप्यत्र चिन्त्यताम् । गृह्यगौतमसूत्रादिव्यवस्था-सर्वगामिते ॥ ६३९ पुराणमानवेतिहासव्यतिरिक्तगौतम-वसिष्ठ-शङ्ख-लिखित-हारीतापस्तम्बबौ- धायनादिप्रणीतधर्मशास्त्राणाम्, गृह्यग्रन्थानां च प्रातिशाख्यलक्षणव्रतप्रतिचरणं पाठव्यवस्थोपलभ्यते । तद्यथा-गौतमीयगोलीये छन्दोगैरेव च परिगृहीते । वासिष्ठं बह्वृचैरेव, शङ्खलिखितोक्तं च वाजसनेयिभिः । आपस्तम्बबौधायनीये तैत्ति- रीयैरेव प्रतिपन्ने इत्येवम् । तत्र तत्र गृह्यव्यवस्थाभ्युपगमादि दर्शयित्वा विचारयितव्यम् किं तानि तेषामेव प्रमाणानि, उत सर्वाणि सर्वेषामिति । किं तावत्प्रतिपत्तव्यं व्यवस्थैवेति पाठतः । न ह्यन्यत्र स्थिताल्लिङ्गाल्लिङ्ग्यन्यत्रानुमीयते ॥ ६४० अनुमीयतेऽनेनेत्यनुमानं लिङ्गमेवोच्यते । तच्च व्यवस्थितं दृष्ट्वा लिङ्गी तत्रैव गम्यताम् । विधिर्वा प्रतिषेधो वा न हि सोऽन्यत्र लिङ्ग्यते ॥ ६४१ तत्र ग्रन्थात्मकात्, आचारात्मकाद्वा लिङ्गाल्लिङ्गिनौ विधिप्रतिषेधावनुमीय- मानौ तद्विषयावेवानुमातुं शक्येते, नान्यगतौ । कुतः ? अन्यवेश्मस्थिताद्धूमान्न वेश्मान्तरमग्निमत् । प्रमीयते न चादृष्टधूमैरिति हि निश्चितम् ॥ ६४२ यथोपनयनं येषामाधानं च विधीयते । तेषामेवाग्निहोत्रादिविधिरप्यवगम्यते ॥ ६४३