मुद्गल पुराण (अष्टावतार चरितम्)
Mudgala Puranam with Commentary
महर्षि मुद्गल द्वारा
स्रोत: निर्णय सागर प्रेस · निर्णय सागर प्रेस (उद्गम)
पृष्ठ 768, कुल 1023 में से
संदर्भ में पढ़ेंश्रीभूस्वानंद मोरेश्वर उर्फ मोरगांव दक्षिण अथ नित्य यात्रा ॥ नित्य यात्रां प्रवक्ष्यामि मयूर क्षेत्र वासिनाम् ॥ अन्यथा सर्वदा पुण्यान्नृणां भवेत्सुसमाहिताः ॥१॥ मयूरेशं समभ्यर्च्य परिवार समन्वितम् । ततो ऽष्टगणपान्पूज्य कुंडं नदीं प्रपूजयेत् ॥२॥ शमी मंदारकं दुर्वां चतुर्थीत्वचितः परम् ॥ मुद्रलं शुक योगींद्रं ततो मंडपगोभवेत् ॥३॥ चतुर्दिक्षु पूर्वादि क्रमेण संस्थितान्नरः ॥ तत्र धर्मार्थकामान् श्रुत्वाथथावकाश मागतः ॥४॥ पुनर्गणेश्वरं पूज्य गच्छेत्स्वंगृहंकृतः ॥ एवं कुर्यान्नित्ययात्रां सगणेशप्रियो भवेत् ॥ नित्ययात्रानरो यस्तु नकुर्याद्यदि देवपाः ॥ क्षेत्र वासफलं तस्य न भवेत्तूर्णं मंश्रसा ॥६॥ यातना सलभेदैर्ता संपूर्णा नैन्वी परौ ॥
[उजवीकडील उभा मजकूर / Right Border]
॥ इतिस्तव्ययात्रा ॥ ॥ अथ गया तीर्थमाहात्म्यम् ॥ तत्र सिद्ध प्रचेतेन ब्रह्म भूताः पितामहाः ॥ पितरश्च तयांत्येवं गदाधरेति भाविते ॥ क्षेत्रकाणनानो ऽष्टगाः सर्ववित्तिर्बुधुकः सर्वैगणेशतत्तः परम् ॥ द्वितीया यात्रा ॥ द्वारद्वि भुज गणेश आश्रव्या दक्षिणे विद्या- मार्कंडेय. मुकंड. अगस्त्य त्रैध्रुव. कौशिश दुर्वासा गालव पराशर षष्ठिदश कन्याः २१ वीस प्रजाः पतीतितीर्थं धनुष्ये ८०० दशप्रजा बभ्रुव्यादित्येवरून कुंतिकेस नाग धनुष्ये कार्तिकेय कुण्ड शक्ति. लांगूलगणेश. दंडि षडपदकोमारी. मातुका विद्यालक्ष्मी देवी विष्णू विष्णू धनुष्ये ८०० कुंड. स्वानन्दतीर्थ गणेश क्षेत्र मध्य भागीं कुंड चामुंडा शक्ति ब्राह्मि माहेश्वरी कौमारी वैष्णवी वाराहि इंद्राणी बुद्धिश सरस्वंती शेष. कऱ्हा नदी गणेश गया तीर्थ पांडवेश्वर. देवी रति कंदर्प धनुष्ये १००० परसाधिश्रिऋक्षर.
[डावीकडील उभा मजकूर / Left Border]
॥ अथपंचमी तीर्था ॥ अन्दोस्वात्वालु गणेशो मेचे चर्चितः परं ॥ कीर्ते व्यासतीर्थेच नाहिती क्रमनेरतः ॥ दृष्टिपंचथी थी यात्रा कुर्यातं ॥४॥ अथ सप्तमीतीर्था यात्रा॥ आंदोस्वान्यास गणंगेशे भौमे भर्विच्यमके ॥ पुष्येदा देव्या तो नैर्ऋत्ये कपिले गाणेषे पुनः॥ इति सप्तम्य याञा ॥ मार्जारी देवी लक्ष्मी नारायण २१५० दिगधर्व. अप्सरा. वल्क्य. शौनक. धाता. च्यवन. भृगुऋषीतितीर्थं. श्री ब्रह्म कमंडलू गंगा द्वार द्वि भुज गणेश विश्वावस्वा उर्वश्यादि याज्ञ पराशर भार्गव. विधाता. धनुष्य २०० चंद्र. हयव्याह.
[मध्यवर्ती भाग / Central Diagram - Outer & Inner Details]
वरचा भाग (दक्षिण द्वार व परिसर)
अथ मौद्दल पुराणोक्त मयूरेश्वर क्षेत्रवर्णनम्. द्वार द्विभुज गणेश विरजादेवी पार्वती शंकर धनुष्यें ७,५०० गौतम सिद्ध वारण. भरद्वाज जमदग्नि पिशाच भुतेश. मेधातिथि. रैवत. त्रित ऋषि. द्विजऋषि. जेमिनि. कण्व. वसिष्ठ ऋषयः धनुष्य ४०० वसिष्ठ. ऋषीत तीर्थः पौलस्त्य ऋषयः पुलस्त्य ऋषीत तीर्थः पौलाह ऋषी. पुलह ऋषीत तीर्थः अत्रेय ऋपयः अत्रि ऋषीत तीर्थ. अंगिरस ऋषयः अंगिरस ऋषीत तीर्थ.
मध्य-उत्तर/दक्षिण चौक व शिवलिंगे
केदारेश्वर. नीलकंठ धनुष्यें २५०० ममलेश्वर नर्मदा तीर्थ. गौरी स्कंद आय मादि पितर. घुष्णेश्वर. कैलास लोक महागणपति पार्वती सदाशिव. ॐ कार तीर्थ. उर्कटेश. मायापुरी दक्षयज्ञ. वैद्यनाथ. छिंडीश्वर. त्र्यंबक कपिल गणेश गंगा द्वार कुंड. गोदावरी कुंड. मल्लिकार्जुन सोमनाथ. सोमेश्वर तत्र समुद्र कुंड. महाकाल क्षिप्रा नदि कुंड धनुष्ये ४०० काशितत्र ढुंढिराज. विश्वेश्वर भागीरथी कुंडमनकर्णिका हिकुंड.
अंतर्भाग व सभामंडप (Yantra Precincts)
यमप्रमोदादिगण धनुष्ये ८५० चंड भैरव गरिमा ज्ञानेश. भालचंद्र महोदर दत्तात्रय. अर्थमंडप. शंभू कामदा आधारी भासुरी दृष्ट भोग वदि श्रीमयूरेश्वर सिद्धि- लक्ष कमलासुर लाभ मूषक ढुंढू सागर मयूर मुद्रल शुक. गणेशतीर्थं. कपिलातीर्थं व्यासतीर्थं अंदोतीर्थ. लघिमा महिमा प्राप्ति कामरुषि सिद्धि. प्राकाम्या विनायक गजानन मयूरासन गिरि विनायक बाल सूर्य श्री राम कृष्ण यजुने. तीर्थं संनकादिक. कपिल. शेष कल्की प्रभुभूत परशूराम हयग्रीव अनिरुद्ध गोमती तीर्थ. अक्षिणेशे धनुष्ये १७७, भैरव. सिद्धिविनायक विष्णू हयग्रीव. नर नारायण ऋषि. व्यास बुद्ध.
खालील भाग व नद्यांचे प्रवाह
द्वार नग्न भैरव वैकुंठ लोकतत्र विष्णु मत्सय वामन नरसिंह धनुष्ये १० धनुष्य ९० द्वारकानत्र प्रद्युम्न. धनुष्ये १०५ सत्यतीर्थ. मोहिनी. ऋभु. यक्ष. अग्नि. नारद. अयोध्या तत्र हेरंब. गणेश राम लक्ष्मण भरत शत्रुघ्न अनिरुद्ध. अतिविनायक गर्भास्ति रवि सूर्य क्षेत्र विनायक दिवो काशि शक्ति शिव हेरंब सोम. भार्गव. उग्रेश्वर. सूर्य लोक तत्र सूर्य वरद गणेश. बुध. जीव. भौमेश्य धनुष्ये ४३२४ भैरव. भानुदेवस्त्यर्क सूर्य. धनुष्यें ४०० द्विक. चिंतामणि सिद्धि. बुद्धि पति सरस्वती नदि कुंड. महाकाली सिद्धीआश्रम तीर्थं. महाकाय. प्राकाम्या. उग्रमेघ. विनायक नारद. कुण्ड २५०० गोदातीर्थं क्षिप्रातीर्थं भागीरथीतीर्थं. १५०० भैरव आमोदी शक्तिर्क बोद्ध. चित्रा. शांकबरी. नार सिंही. मारिच ऋषयः मारिची ऋषीत तीर्थ. असित देव कीततीर्थं मार्कंडेय. क्रतव ऋषी. क्रतव ऋषीत तीर्थ. सौद्रल कामधेनू तीर्थ. धनुष्यें ५०० अष्टी वस्युत तीर्थं. साध्या. वामदेव. विश्वकेतु. अरूण. विश्वेदेवाः दिव्य गार्ग्य चाक्र-वाशि वाल्मिक कंकटेश. सुभद्रं क्षेत्रपालन. जाटाभि ऋषि. पर्वत. पेल ऋषयरेणु कामेश्र्वरी भांडयन्त गुह्यक. द्वार द्विभुज गणपुकुटी मष्ठी वराह धनुष्ये ८७५० हनूमान यज्ञरक्षोगण. सरद्वाणादि नग्न भैरवांचे दूत. प्रभावाकृती सरोवर तत्र ॐ कार गणेश क्षेत्र.
[तळाकडील उलटा मजकूर / Bottom Inverted Text]
उत्तर अथ हरा याना प्रारभः॥ प्रातः स्नात्वा महानाद्यां गणेशां प्रति पूजयेत् ॥१॥ ततः स्नानं नरः कुर्याद्धरदादौसमत्स्येव ॥२॥ पुनः स्नानं ततः कृत्वा गणेशंपूजयेत्स्वयम् ॥ पुष्पेण घृर्तधूपैश्च सद्य तिस्तैलप्रदीपयाः ॥३॥ नियमस्य स्व गावेन गृहोहास्तरणगादिकम् ॥ मासे माघतुवे चैव शुचे पदे विहेष च ॥ भौमेयादौरेन ह्यरायाचा प्रकीर्तिता ॥३॥ अष्टधा प्रति मास्तेषु शूलू पक्षे मयूरेशम् ॥ द्वार यात्रा मयोनित्यं नरः सर्वाथसिद्धये ॥४॥ अथ श्वथागणराजय स्वामदारुणानदीतीरे ॥ तावत्तनिरुकं त्वा वैयरा कर्तुं सतोमहान्नरैः॥५॥ वृद्धनीरोग युक्तानांनियमोनाविवद्यते ॥ बालान्तरेसर्वथा तत्र याञा मोक्ता मनीषिभिः ॥६॥ हुर रूपा स्वयंतत्र वाइनस्तौ गतिं चरेत् ॥ एवं माधवर्यन्तः ॥ इति हरयात्रा ॥
[तळाचा तळटीप मजकूर / Footer]
(श्री. डॉ. के. श्री. जावळे यांचे कडून प्राप्त.) चित्रशाळा प्रेस, पुणे २
निजे भूस्वानंदे जडभरत भूम्यां पर तरे । तुरीयायास्तीरे परम सुखदे त्वं निवसन् ॥ मयूरानाथः त्वमसिच मयूरेश भगवान् । अतस्त्वां संध्याये शिव हरि रवी ब्रह्म जनकम् ॥१॥
पत्ता : श्री अनिरुद्ध साबाजी राज्याध्यक्ष १६४, लक्ष्मी निवास, हिंदु कॉलनी, दादर, मुंबई नं. १४. श्रावण शु॥ चतुर्थी शनिवार शके १८८५ ता. ३१ जुलै १९६५ नकल केली असे.