मुद्गल पुराण (अष्टावतार चरितम्)

कलिः सृष्टः स्वयंभुवा। पापसेनासमायुक्तो जिग्ये धर्मं क्षणे क्षणे ॥२६॥ तन्नाशार्थं विशेषेण देवा मुनिगणास्तथा। नानावताररूपैस्तं जयंति स्म प्रयत्नतः ॥२७॥ गणराजस्य तदपि वरेण मूलवर्जितः। कलिर्न जायते विप्र पुनर्वृद्धिं प्रयाति सः ॥२८॥ दशवर्षवयोयुक्ता नारी गर्भवती भवेत्। गृहे गृहे तथा त्रिंशत् परमायुर्भवेन्नृणाम् ॥२९॥ वर्णसंकररूपाश्च जनाः सर्वे धरातले। सार्धैकभागो विश्वस्थो भवेद्धर्मो महामुने ॥३०॥ तदा विष्णुः सुरार्थैः संप्राथितः कल्किरूपधृक्। जित्वा कलिं पुनः सोऽपि धर्मं संस्थापयेत् परम् ॥३१॥ यदा पंच वयो वर्षा नारी गर्भवती भवेत्। षोडशाब्दपरं चायुर्मानवानां गृहे गृहे ॥३२॥ महाघोरं कलिं वीक्ष्य कस्मिन् कल्पे शिवादयः। तं जेतुं न समर्थाश्च बभूवुर्विष्णुमुख्यकाः ॥३३॥ विश्वा- धर्मात्र रूपेण धर्मस्तिष्ठेद्धरातले। हाहाकाररवैर्युक्ता जनास्तत्र सुदुःखिनः ॥३४॥ तदा विघ्नेश्वरं सर्वे गच्छंति स्म शरण्यकम्। धूम्रवर्णो गणाध्यक्षो कलिं जिग्ये सुदुर्जयम् ॥३५॥ पुनर्धर्मं समास्थाप्य कृतं तथा महामुने। एवं कलिबलं दृष्ट्वाऽवतारं कुरुते स्म च ॥३६॥ एवं मलभवे मासे व्रतं कृत्वा जनार्दनः। जिग्ये कलिमलं पूर्णं महापापौघरूपिणम् ॥३७॥ अन्यच्छृणु महाविप्र माहात्म्यं मलसंभवम्। धौम्यः सौम्यतपोयुक्तो बभूव परमद्युतिः ॥३८॥ स ययौ योगप्राप्त्यर्थं दधीचिं योग- पारगम्। तं प्रणम्य विनीतात्मा संस्थितस्तेन पूजितः ॥३९॥ उवाच तं महाभागं दधीचिं मुनिवंदितम्। कृतांजलिनतो भूत्वा धौम्यश्च तपतां वरम् ॥४०॥ धौम्य उवाच। तपसा स्वर्गभोगश्च लभ्यते सर्वजंतुभिः। ब्रह्मभूयप्रदं विप्र तपो नैव प्रकीर्तितम् ॥४१॥ अतो मां शाधि तं योगिन् योगं शांतिपदप्रदम्। संसाध्य कृतकृत्योऽहं भविष्यामि विशेषतः ॥४२॥ ब्रह्मणि तन्मया विप्र कथ्यंते ब्राह्मणा बुधैः। अतो मां ब्राह्मणं पूर्णं कुरुष्व कृपया विभो ॥४३॥ धौम्यस्य वचनं श्रुत्वा हर्षयुक्तो महामुने। दधीचिस्तं महाभागं जगाद हर्षसंयुतः ॥४४॥ दधीचिरुवाच। ब्रह्म नाना विधं प्रोक्तं वेदादिषु विशेषतः। गाणेशं तेषु मुख्यं च ब्रह्मणां ब्रह्मदायकम् ॥४५॥ अहं पुरा तपोनिष्ठः क्षुपं राजशिरोमणिम्। स्पर्धयित्वा महाभागाऽभवं शैवो निरंतरम् ॥४६॥ क्षुपार्थमागतं विष्णुं जित्वा योगपरायणः। ब्रह्मणि सहजे विप्र संस्थितोऽहं सुसौख्यदे ॥४७॥ तत्र स्वाधीनभावं च दृष्ट्वा श्रांतोऽभवं पुरा। स्वाधीनत्वं पराधीनत्वं ब्रह्मणि न दृश्यते ॥४८॥ ततोऽहं शांतिप्राप्त्यर्थं शंकरं चागमं प्रभुम्। तं प्रणम्य महादेवमस्तवं विविधैः स्तवैः ॥४९॥ ततो मामब्रवीच्छंभुः स्मयमान इदं वचः। किमर्थमागतो विप्र दधीचे वद सांप्रतम् ॥५०॥ शिवस्य वचनं श्रुत्वा हर्षयुक्तो महादरात्। पुनः प्रणम्य विश्वेशं