मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

चतुर्थोऽङ्कः (२५६)

में उत्प्रेक्षा अलंकार है। और स्रग्धरा छन्द है। स्रग्धरा का लक्षण १, १ में देखिए ।।१२।।

राक्षसः—शकटदास ! एवमेतत् । तद् गच्छ, विश्रामय करभकम् ।

शकटदासः—यदाज्ञापयत्यमात्य, इति । [करभकेण सह निष्क्रान्तः ।]

राक्षसः—अहमपि कुमारं द्रष्टुमिच्छामि ।

मलयकेतुः—अहमेवार्यं द्रष्टुमागतः ।

राक्षसः—[नाट्येनावलोक्य] अये ! कुमार एवागतः । [आसनादुत्थाय] इदमासनमुपवेष्टुमर्हति कुमारः ।

मलयकेतुः—अहमुपविशामि । उपविशत्वार्यः [इत्युभौ यथासनमुपविष्टौ] आर्य ! अपि सह्या शिरोवेदना ?

राक्षसः—कुमारस्याधिराजशब्देनातिरस्कृते कुमारशब्दे कुतः शिरोवेदनायाः सह्यता ?

मलयकेतुः—स्वयमुरीकृतमेतदार्येण, न दुष्प्रापं भविष्यति । तत् कियन्तं कालमस्माभिरेवं सम्भृतबलैरपि शत्रुव्यसनमवेक्षमाणैरुदासितव्यम् ।

राक्षसः—कुमार ! कुतोऽद्यापि कालहरणस्यावकाशः ? प्रतिष्ठस्व रिपुजयाय ।

मलयकेतुः—अमात्य ! अपि किञ्चिच्छत्रुव्यसनमुपलब्धम् ।

राक्षसः—बाढमुपलब्धम् ।

मलयकेतुः—कीदृशम् ?

राक्षसः—सचिवव्यसनं, किमन्यत् ? अपकृष्टश्चाणक्याच्चन्द्रगुप्तः ।

मलयकेतुः—अमात्य ! सचिवव्यसनमेव ?

राक्षसः—कुमार ! अन्येषां भूपतीनां कदाचिदमात्यव्यसनमव्यसनमपि स्यात्, न पुनश्चन्द्रगुप्तस्य ।

हिन्दी अनुवाद—राक्षस—शकटदास ! यह ऐसा ही है। इसलिए जाओ, करभक को विश्राम कराओ।