मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

२७० | मुद्राराक्षसम्

राक्षस — प्रियवदक ! ज्ञायतां सावत्सरिकाणां द्वारि कस्तिष्ठति ।

प्रियवदक — जं अमच्चो आणवेदि । [ इति निष्क्रम्य क्षपणकं दृष्ट्वा पुन प्रविश्य च ] अमच्च ! एसो क्खु सवत्सरिओ क्खवणओ । ( यदमात्य आज्ञापयति । अमात्य ! एष खलु सावत्सरिकः क्षपणकः ) ।

राक्षस — [ स्वगतमनिमित्तं सूचयित्वा ] कथं प्रथममेव क्षपणकदर्शनम् ?

प्रियवदक — जीवसिद्धी । ( जीवसिद्धिः ) ।

राक्षस — [ प्रकाशम् ] अवीभत्सदर्शनं कृत्वा प्रवेशय ।

प्रियवदक — जं अमच्चो आणवेदि । ( यदमात्य आज्ञापयति । )

[ इति निष्क्रान्तः । ]

[ ततः प्रविशति क्षपणकः । ]

क्षपणक —

सामणमलिहन्ताणं प्पडिवज्जह मोहवाहिबेज्जाणं ।
जे पढममेत्तकडुअं पच्छा पत्थं उवदिसन्ति ॥१८॥
(शासनमर्हतां प्रतिपद्यध्वं मोहव्याधिवैद्यानाम् ।
ये प्रथममात्रकटुकं पश्चात् पथ्यमुपदिशन्ति ॥१८॥)

अन्वय — मोहव्याधिवैद्यानाम् अर्हतां शासनं प्रतिपद्यध्वम् ये प्रथममात्रकटुकं पश्चात् पथ्यम् उपदिशन्ति ॥१८॥

व्याख्या — मोहव्याधिवैद्यानाम्—मोहः अज्ञानम् एव व्याधिः रोगः तस्य ये वैद्याः, चिकित्सकाः तेषाम्, अर्हतां—जैनसन्यासिनाम्, शासनम्—उपदेशं, प्रतिपद्यध्वम्—प्रतिपालयत, ये—अर्हन्तः, प्रथममात्रकटुक—प्रथममात्रं प्रागेव कटुकं तिक्तं विरसमित्यर्थः, पश्चात्—परिणामे, पथ्यम्—हितम्, उपदिशन्ति—शिक्षयन्ति ॥१८॥

हिन्दी अनुवाद — राक्षस — यहाँ कोई है जी !

प्रियं० — [ प्रवेश करके ] अमात्य आज्ञा करें ।

राक्षस — प्रियवदक ! पता करो कि ज्योतिषियों में से दरवाजे पर कौन है ।