भारतकोश
मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mudrarakshasam Natakam with Hindi Commentary

महाकवि विशाखदत्त द्वारा

DevanagariSanskritpublished488 पृष्ठ

पृष्ठ 450, कुल 488 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 450

षष्ठोऽङ्कः ३७७

पुरुषः—अज्ज ! ण दाव बावादीअदि । सो क्खु संपदं पुणो पुणो अमच्चरक्खसस्स घरजणं जाचीअदि । ण सो मित्तवच्छलदाए जाची-अन्तो वि तं समप्पेदि । ता एदिणा कालणेण होदि से मरणस्स काल-हरणं । (आर्य ! न तावत् व्यापाद्यते । स खलु साम्प्रतं पुनः पुनरमात्य-राक्षसस्य गृहजनं याच्यते । न स मित्रवत्सलतया याच्यमानोऽपि तं समर्पयति । तदेतेन कारणेन भवत्यस्य मरणस्य कालहरणम् ।)

राक्षसः—[ सहर्षमात्मगतम् ] साधु वयस्य चन्दनदास ! साधु साधु !—

शिवेरिव समुद्भूतं शरणागतरक्षया ।
निचीयते त्वया साधो ! यशोऽपि सुहृदा विना ॥१८॥

अन्वयः—साधो शरणागतरक्षया समुद्भूत शिवेः यश इव त्वया सुहृदा विनाऽपि निचीयते ॥१८॥

व्याख्यासाधो !—सज्जन ! शरणागतरक्षया—शरण रक्षितारम् आग-तस्य प्राप्तस्य ( जनस्य ) रक्षया त्राणेन, समुद्भूतम्—उत्पन्नं, शिवेः—उशीनरदेशाधिपस्य, यश इव—कीर्तिरिव, ( यशः ) त्वया—भवता, सुहृदा—मित्रेण, विनाऽपि—ऋतेऽपि, निचीयते—अर्जयते ॥१८॥

हिन्दी अनुवादराक्षस—चन्दनदास को मार तो नहीं दिया ?

पुरुष—मारे नहीं गए हैं । इस समय उनसे बार-बार अमात्य राक्षस का परिवार माँगा जा रहा है । ( किन्तु ) वे मित्र-प्रेम के कारण माँगे जाते हुए भी उस ( अमात्य परिवार ) को नहीं सौंप रहे हैं । सो इस कारण से उनकी मृत्यु का कालक्षेप हो रहा है ।

राक्षस—[ हर्षपूर्वक मन में ] धन्य मित्र चन्दनदास ! धन्य ( हो ) धन्य !—

महात्मन् ! शरण में आये हुए की रक्षा करने से उत्पन्न शिवि के यश के समान ( यश ) तुमने बिना मित्र के भी अर्जित कर लिया ॥१८॥

टिप्पणीसः गृहजनं याच्यते—यहाँ 'सः' 'याच्यते' का अप्रधान कर्म