नागानन्दम् (सम्राट हर्षवर्धन - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

( १८० ) वृद्धा- (कर्णौ विधाय) पडिहदं अमंगलं । तुमं पि संखचूड- प्रतिहतममङ्गलम् । त्वमपि शङ्खचूड- णिव्विसेसो पुत्तो । अहवा संखचूड़ादो वि अहिअअरो, निर्विशेषः^१ - पुत्रः । अथवा शङ्खचूड़ादप्यधिकतरः जो एवं बंधुजणपरिच्चत्तं वि पुत्तअं मे सरीरपदाणेण य एवं बन्धुजनपरित्यक्तमपि पुत्रकं मे शरीरप्रदानेन रक्खिदुमिच्छसि । रक्षितुमिच्छसि । शङ्खचूडः -अहो ! जगद्विपरीतमस्य महासत्त्वस्य चरितम् । कुतः विश्वामित्रः श्वमांसं श्वपच^२ इव पुराभक्षयद्यन्निमित्तं, नाडीजङ्घो निजघ्ने^३ कृततदुपकृतिर्यत्कृते गौतमेन । पुत्रोऽयं काश्यपस्य प्रतिदिनमुरगानत्ति तार्क्यो यदर्थं, प्राणांस्तानेष साधुस्तृणमिव कृपया यः परार्थं ददाति ॥१५ (नायकमुद्दिश्य) - भो महासत्त्व ! त्वया दर्शितेवात्मप्रदान- व्यवसायान्निर्व्याजा मयि कृपालुता । तदलमनेन निर्बन्धेन । पश्य- श्लोक नं० १५, अन्वयः - यन्निमित्तं विश्वामित्रः श्वपच इव पुरा श्वमांसं अभक्षयत् , यत्कृते गौतमेन कृततदुपकृतिः नाडीजङ्घो निजघ्ने, यदर्थं काश्यपस्य अयं पुत्रः तार्क्ष्यः प्रतिदिनम् उरगान् अत्ति, तान् प्राणान् यः एष साधुः कृपया परार्थं तृणमिव ददाति ।