नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

८२ नलचम्पूः । सोऽप्यधीशो भूभुजां भुजानो भोज्यम्, लिहँल्लेह्यम्, आस्वादय- न्स्वादु, चूषयंश्चूष्याणि, पिबन्पेयानि, आहारमकरोत् ॥ क ॥ अनन्तरमाचम्य चॅन्दनेनोद्वर्तितपाणिपल्लवः शीघ्नमाघ्राय धूपधूम- म्, आस्ये निक्षिप्य कैस्तूरिकाकुङ्कुमकर्पूरकर्बुराणि क्रमुकफलशकला- नि, आदाय च वित्रस्तमृगतर्णकर्णकन्नाणि शुक्तिशुक्नानि ताम्बूलीद- लानि, तस्मात्प्रदेशादपरमवकीर्णकुसुमहारि विस्तीर्णास्तीर्णस्वर्णमयवै- दूर्यपर्यन्तपर्यङ्काङ्कमातैः सह विर्नोदास्थायिकास्थानमगात् ॥ ख ॥ तत्र च सकामकामिनीकमलकोमलकरपुटपीड्यमानपादपल्लवः नर्तयन्नाट्यपरिपाटीपदून्नटान्, भावयन्नमृतस्रुतः कविवाचः, वाच- यंश्चिरंतनकविकथाः, शृण्वन्वीणाप्रवीणकिंनरमिथुनगीतानि, आलो- कयँल्लोचनोत्सवकरान्विलासिनीलास्यविलासान्, वादयन्मृदुवाद्यवि- शेषान्, अवधारयन्वांशिकवाद्यवेणुनिर्काणान्, कलगिरः पाठयन्प- ञ्जरशुकान्, कान्ताकुचकुम्भमण्डलावष्टम्भलीलयापराह्नसमयमतिवा- हितवान् ॥ ग ॥ क्रमेण च चषकायमाणविकचकनलमध्यमधुपानमत्त इव पुनर्वारु- ण्याशयाभिभूतभासि मदादिव लोहितायमाने निपँतति मुक्तांशुकेऽंशु- मालिनि, वनान्तरर्तंरुशिरः श्रितशाखाशिखरेषु गलद्बहलकिञ्जल्कपु- ञ्जपिञ्जरासु मञ्जरीष्विव विलम्बमानासु दिनकरदीधितिषु, विस्ती- र्णशिलावकाशजघनायामुल्लसल्लोहिताधरपल्लवायामस्ताचलवनराजिरे- खायामुपरि पतितमवलोक्य रागिणमहर्पतिमीर्ष्यारोषभरादिव जाते जपापुष्पनिचयरूँचि पश्चिमाशामुखे, मुखरयति नभो निजनीडनिर्ले- यनाकृतंकूजितजरद्दण्डजव्रजे, व्रजति सरः संध्याविधिविधित्सया द्विजन्मजनमुनिनिकाये, कालागुरुरँसौञ्जनराग इव श्यामलयति अनन्तरमिति ॥ त्रस्तस्य हि मृगशावस्य कर्णौ स्तब्धौ भवतः । ताम्बूली- दलान्यपि तादृशीति भावः ॥ ख ॥ क्रमेणेति ॥ अन्योऽपि मधुपानैन माद्यति । पुनः पुनर्मधुवाञ्छया निष्प्रभः स्यात् । तथा क्षीबतया आरक्तः सन्निर्वस्त्रो भूमौ पतति । विस्तीर्णशिलावकाश एव जघनं श्रोणी यस्याः । तथा उल्लसन्तो अधरा अधःस्थिताः प्रवाला यस्याः । ईदृश्यामस्ताचलारण्यराजौ उपरिष्टात्त्रासं रागिणं रक्तं घुमर्णि वीक्ष्य रोषादिव १ 'चन्दनोद्वर्तित'. २ 'विक्षिप्य'. ३ 'कस्तूरिकाकर्पूर'. ४ 'विनोदस्थानम्. ५ 'वाच- .मानवेणु'. ६ 'निक्रणान्'. ७ 'पतति'. ८ 'तरूच्छित'. ९ 'शिखरप्रगलत्' १० 'रुचि- रुचिरे'. ११ 'निलयनाकुल'. १२ 'कूजितैर्जरद' : 'कूजितवति जरद्' १३ 'रसाञ्जना'