नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

चतुर्थ उच्छ्वासः । ९१ तदेतन्मे तद्वार्तामृतपानार्थं भूयोऽपि श्रवणेन्द्रियम् । तृप्यते केनवानन्दकन्दे कान्ताकथानके ॥ २ ॥ तत्किमेनं पुनः पृच्छामि ॥ क ॥ नेदं नायकस्थानम् ॥ ख ॥ अतः संप्रति मण्डलीकृतकोदण्डः कामः कामं विचेष्टताम् । न व्यथिष्ये स्थितः स्थैर्ये धैर्यं धामवतां धनम्¹ ॥ ३ ॥ इति वितर्क्य विहसन्हंसमावभाषे—'साधु भोः सुभाषितामृतम- होदधे, साधु । श्रुतं श्रोतव्यम् । इदानीं भद्र भूयिष्ठो दिवसः । तद्द्वयं वयस्य, समासन्नाह्निकसमयाः³ समुचितव्यापारं साधयामः ॥ ग ॥ भवतापि एताः सान्द्रद्रुमतलचलच्चक्रवाकीचकोराः क्रीडावापीपरिसरभुवः स्थीयतां स्वेच्छयेति⁴ । यत्रोन्मीलत्कमलमुकुलान्याश्रयन्त्यः कुरङ्गयो भृङ्गश्रेण्याः श्रवणसुभगं गीतमाकर्णयन्ति ॥ ४ ॥ अपिच अतिललिततरं तरङ्गभङ्गै- रिदमपि तृङ्गरवारि वारि वाप्याः । भ्रमदलिनिवहं वहन्ति यस्मि- न्महिमकरं मकरन्दमम्बुजानि ॥ ५ ॥ त्वमपि भद्रे वनपालिके, कृतकमलमालानितम्बकक्रीडमिममादाय भुक्तावसानास्थानगोष्ठीस्थितस्य मम समीपमेष्यसि' इत्यभिधाय राजा राजभवनमयासीत् ॥ घ ॥ नेदमिति ॥ नायकस्य ईदृशं स्थानं स्थितिरौचित्यं न भवतीत्यर्थः । यतो धैर्यं हि नायकपदं परं वदन्ति ॥ ख ॥ अतीति ॥ यस्मिन्वारिणि महिमकरं माहात्म्यकरं भ्रमद्भृङ्गगणं मकरन्दं पद्मा- नि वहन्ति । तदिदं वाप्या वारि तरङ्गभङ्गैरतिचारुतरं वर्तते । किंविशिष्टम् । तृष्णातिशयं वारयति छिनत्ति । पूर्ववृत्तक्रीडावापीभूकथनापेक्षयापिशब्दोऽत्र समु- च्चये ॥ ५ ॥ CC-0. १ 'धैर्यं हि महतां धनम्' - २ 'गतः' - ३ 'समयसमुचितम्'- ४ 'स्वेच्छयैव'.