नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

सप्तम उच्छ्वासः । १९९ इत्यभिधाय प्रवणं प्रणयस्य, प्रगुणं गुणानाम्, अनुकूलं कुलक्रमस्य, योग्यं भाग्योदयस्य, सदृशं देशकालस्य, समानं मानोत्तंससंततेः, स- रूपं रूपसंपदाम्, उचितमाचारस्यातिथेरातिथेयमगर्वः कुर्वन्, दुर्वार- वैरिवारणान्वारणान्, वायुवेगाँस्तुरगांस्तुरगान्, समुल्लसितांशुमञ्जरी- जालजनितेन्द्रचापचक्रभ्रमप्रमाणं माणिक्यम्, एकत्रग्रथितताराप्र- करानुकारान्हारान्, उज्ज्वलभांसि वासांसि, सलावण्याः पण्यनारीश्च स्वयमुपढौकयांचकार ॥ क ॥ प्रथमसमागमेऽप्यप्रमेयप्रेमारम्भरसोल्लासितहृदयः पुनः सोत्क- र्षहर्षोद्वेगद्गदाक्षरमिदमवादीत् ॥ ख ॥ 'आसेतोः कपिकीर्तनाङ्कशिखरादाराच्च विन्ध्यावधे- रा पूर्वापरसिन्धुसीमविषयस्त्वन्मुद्रया मुद्य्रताम् । अद्यास्मद्गृहमागतस्य भवतो जाता विधेया वयं स्वीकारः क्रियतां किमन्यदपरं प्राणेषु चार्थेषु च ॥ ३ ॥ एवमुपबृंहयति प्रेम, प्रकाशयति प्रियंवदताम्, उद्योतयत्युदारताम्, दर्शयत्यादरम्, आविर्भावयति सर्वभावम् । भीमभूभुजि नलोऽपि 'सरलस्वभावः स्वच्छार्द्रहृदयोऽयं महानुभावः' इति चिन्तयन् 'अ- लमलमतिलात्मसर्वस्वोपनयनेन, भवद्दर्शनमेवास्माकमिह सार्णवसुव- र्णपूर्णवसुमतीलाभादपि परमो लाभः । नहि प्रियंतमदर्शनसुखाद्वित्त- लाभसुखमतिरिच्यते । नर्चै भवद्भिर्भवेऽप्यैस्माकं परस्वबुद्धिर्नापि भवच्छरीरेऽप्येनौत्मभावः । किंचान्यदेवंविधसूक्तसूनृतातृतगर्भगीर्भि- रानन्दयतास्मन्मनो महानुभावेन किं न कृतमभिहितं वा प्रणयोचि- तम्,' इति ब्रुवाणस्तं बहु मानयामास ॥ ग ॥ एवंविधे च व्यतिकरे वैतालिकः प्रस्तुतपठीत् ॥ घ ॥ इत्यभिधायेति ॥ ( अतिथेः) तस्य राज्ञोऽगर्वः सन्नातिथेयं कुर्वन्भीमभूपो वारणादिकमुपढौकयांचकार । वारणा निषेधका गजाश्च ॥ क ॥ आसेतोरिति ॥ कपिकीर्तनाङ्कानि शिखराणि यस्येति सेतुविशेषणम् । सेतोः कपिभिः कृतत्वात् ॥ ३ ॥ १ 'मानोक्तेः'. २ 'रूपेति क्वचिन्नास्ति'. ३ 'माचारस्य तस्याति'. ४ 'वायुवेगांस्तु- रगान्'; 'अमूल्यं समु'. ५ 'क्रमप्रमाणम्'. ६ 'माणिक्यजातं'. ७ 'उज्ज्वलभासिरसाः सलावण्याः'. ८ 'श्चायमुप'. ९ 'मुद्रितम्'. १० 'प्रियदर्शन'. ११ 'हि'. १२ 'विम- वेष्वस्माकं'. १३ 'रेनात्मभावः'. CC-0. Prof. Satya Vrat Shastri Collection, New Delhi. Digitized by S3 Foundation USA