नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

२०२ नलचम्पूः । अन्योन्यकृतसंबोधनाश्च सहर्षमिदमवोचन् ॥ क ॥ 'हंहो हंसि चकोरि चन्द्रवदने चन्द्रप्रभे चन्दने चम्पे चङ्गि लवङ्गि गौरि कलिके कङ्कोलिके मालति । एतं प्राप्त जन्मजीवितफलं लावण्यलक्ष्मीनिधौ सौभाग्यामृतनिर्झरे नरपतौ निर्वान्तु नेत्राणि वः ॥ ८ ॥ अपिच । कुन्दे सुन्दरि चन्दि नन्दनि हले दिष्ट्याद्य वर्धामहे देव्याः सोऽयमनङ्गसुन्दरवपुः प्राणेश्वरः प्राप्तवान् । तस्याः संप्रति यत्कृते कृशतनोः क्रीडावने शाखिनां दीर्घश्वासमरुद्भिरभिपरुषैर्म्लायन्ति ते पल्लवाः ॥ ९ ॥ अपिच । यं श्रुत्वैव मनो भवालसदृशा देव्या धृतोन्मादया नीयन्ते गृहदीर्घिकातटतरुच्छायाश्रये वासराः । प्राप्तः शोणसरोजपत्रनयनो निःशेषसीमन्तिनी- भ्राम्यन्नेत्रपतत्रिविश्रमतरुः सोऽयं नलो नैषधः' ॥ १० ॥ एवमन्योन्यमभिधाय समीपमुपसृतास्ताः क्षितिपतिस्त्वनुरागतराङ्ग- तरत्तारकेण सादरं दूरोत्क्षिप्तपक्ष्मणा चक्षुषा संतोषपुञ्जमञ्जूषिका इव, आनन्दकदलीरिव, अमृतपङ्कपुत्रिका इव, मधुमासविकसितसहका- रमञ्जरीरिव दमयन्तीप्रेषिताः सस्पृहमवलोकयन् 'इत इत कुशलं त- त्रभवतीनाम्, उपविशत, गृहीत ताम्बूलम्, आवेदयत भवत्स्वामिनी- संदेशम्,' इति ससंभ्रमं संभाबयामास ॥ ख ॥ ताश्च 'महानयं प्रसादः' इति ब्रुवाणाः समुपविश्य 'राजाधिराज,

---

हंहो इति ॥ हंहो इति संबोधने । एत आगच्छत ॥ ८ ॥ कुन्द इति ॥ चन्देरगन्तादाह्लादार्थार्द्गौरादित्वात्ङीष् । वर्धामह इति हर्षाति- शयोक्तिः ॥ ९ ॥ यं श्रुत्वेति ॥ नेत्राण्येव पतत्रिणः पक्षिणस्तेषां विश्रामतरुः ॥ १० ॥ एवमिति ॥ एवं परस्परमभिधाय समीपं गतास्ताः प्रेमोर्मिंचञ्चत्कनीनिकेन सादरं दूरोत्क्षिप्तपक्ष्मणा चक्षुषा सस्पृहमवलोकयन् क्षितिपतिः ससंभ्रमम् 'इत एत-' इत्याद्यालपत् ॥ संतोषपुञ्जमञ्जूषिका इत्यादि तासां विशेषणानि ॥ ख ॥

---

१ 'एतत्प्राप्तन'; 'एतत्प्राप्त' । २ 'तिः सानुराग' । ३ 'इतश्च इत' । ४ 'स्व' । ५ 'राजाधिराजं' ।