नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

२१० नलचम्पूः । किं बहुना । सुस्थितेतजोराशेर्लक्ष्मीजनकस्य रत्ननिलयस्य । तस्योपरि प्लवन्ते वार्थेरिव वर्णकाः सर्वे ॥ १९ ॥ तत्र च चलत्कञ्चुकिसंकुलं पातालमिवान्तःपुरममन्तालयं प्रविश्य विविधकुसुम संपत्संपन्नपुण्यपादपपरिकारिताङ्गणवापीपरिसरचलचक्र- वाके चन्द्रशालाशालिनि, शैलूष इवानेकभूमिकाभाजि, धनंजय इव सुभद्रान्विते, कुरुवंशाख्यान इव चारुचित्रविचित्रभित्तिभाजि, तुहिनाचलोच्चकूटायमाने सुधाधवलस्कन्धे धाम्नि ध्वजावलीविलै- सत्सप्तसप्तिसप्तौ सप्तमभूमिकायाम्, इतोमुखवातायने निविष्टाम्, इतो गतास्तोः कुब्जवामनकन्यास्तवद्वार्ताव्यतिकरैर्विनोदारम्भिणीः संभाषयन्तीम्, अनवरततरललोचनालोकनैरनीलोत्पलोपहारमिव त्व- दधिष्ठितायै दिशे दिशन्तीम्, उत्तरीयांशुकस्याच्छतया दृश्यमा- नमदनबाणव्रणकिणानुकारिकस्तूरिकापङ्कपत्नलताङ्कितकुचकलशश्रि- यम्, अष्टमीशशाङ्कशकलशोभाभाजि ललाटपट्टे स्मरैपरवश- त्रिपुरुवैरिव 'ममेयं ममेयं ममेयम्' इति संहर्षात्कृतं स्ववर्णा- नुकारिस्वीकारचिह्नमिव कुङ्कुममृगमदमलयजरसरचितत्रिपुण्ड्रकरेखा- त्रितयमुद्वहन्तीम्, आलोहितेन चे त्वद्वार्तामृतपानबालप्रवालप्रणा- सुस्थितेति ॥ तेजोराशिश्चैडवानलः प्रतापचयश्च । लक्ष्मीर्विष्णुपत्नी शोभा च । तथाभूतस्य तस्य सागरोपमस्योपरि वर्णकाः स्तोतारः प्लवन्ते तरन्ति । अप- रिच्छिन्नगुणत्वादलब्धमध्या बाह्यमेव वर्णयन्तीति भावः । वारो जलानि धीयन्ते- ऽस्मिन्निति वार्धिः ॥ १९ ॥ तत्र चेति ॥ कञ्चुकितो महल्लका उरगाश्च । ( बहुनिलयं शेषनिलयं च ।) प्रविश्य ईदृग्विधे धाम्नि गृहे, सप्तमभूमिका सप्तमकक्षः, तत्र स्थिते इतोमुखे एव हस्तादिसंकेतकथिते एव, वातायने गवाक्षे, निविष्टामसीनां, दमयन्तीमद्राक्षमिति संबन्धः । चन्द्रशाला शिरोगृहम् । शैलूषो नटः । भूमिका गृहकक्षणा वेषधारणं च । शोभनानि भद्राणि गृहावयवविशेषास्तैरन्विते । पक्षे सुभद्रार्जुनपत्नी । चारुचित्रेण विचित्रा भित्तिर्भजते । अन्यत्र चित्रविचित्रौ शान्तनुसुतौ । तौ च कुरुवंश्यानां भित्तिभूतौ । तत्कलत्राभ्यामम्बिकाम्बालिकाभ्यां पाण्डुधृतराष्ट्रयोरुत्पन्नत्वात् । तथा ल्माः सप्तसप्तेरादित्यस्य सप्तयोऽश्वा यत्र तस्मिन् । अष्टमी शशाङ्कशकलेति । १ 'अनन्तमयं पातालमिव तदन्तःपुरं प्राविशम्'. २ 'चक्रवाकचक्रवाले'. ३ 'विलसत्सप्त'. ४ 'सप्तभूमि'. ५ 'तास्ताः'. ६ 'व्यतिकरे'. ७ 'स्मरबाणपरवश'. ८ 'ममेयमिति संहर्षा'. ९ 'इति कल्पितम् अस्माभिः'. १० 'द्वार्ता...