नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

सप्तम उच्छ्वासः । २१३ ष्ठीव्यतिकरे, नर्मसुखालापलीलयातिक्रामति स्तोककालकलापे, पुष्क- राक्षोऽप्यभाषत ॥ क ॥ ‘देवि१, विज्ञापयामि यद्यभयम् ॥ ख ॥ एवमनुश्रुतमस्माभिः ‘किल सकलनाकिनायकपुरंदरपुरःसराः स- र्वेऽपि लोकपालास्त्वामभिलषन्तोऽन्तःकरणारण्यलभ्रमदनदावानला- नलमायान्तमभ्यर्थितवन्तः यथा महानुभावा भवन्ति हि भवादृशोः परोपकारव्रतधर्माणः, तदेष प्रार्थ्यसे स्वप्रयोजननिरपेक्षेण त्वयास्मदर्थे दमयन्ती वरणीया, इति’ ॥ ग ॥ तदेवि, देवदूतकार्येणागतो निषेधेश्वरः ॥ घ ॥ पृच्छतु वा देवी पर्वतकम्’ ॥ ङ ॥ इति श्रुत्वा पुष्कराक्षभाषितम्, ईषद्विषाद्विलक्षस्मितस्मेरां दृशं मयि साचि संचारितवती ॥ ॥ च ॥ मयापि संवादिते पुष्कराक्षवचने तस्मिन्, आकस्मिककठोरका- ष्ठप्रहारव्यथामिवानुभवन्ती, विन्दतु वीणाक्वणो माधुर्यमितीव प्रतिप- न्नमौनव्रता, लभेतां कर्णोत्पले परभागमितीव मुकुलितनयना, प्राप्नोतु शोभां मुक्तावलीदीप्तिजालमितीव मुक्तस्मिता, गच्छतु छायां कण्ठा- वलम्बिनी चम्पकमालेयमितीवाङ्गीकृतवैवर्ण्या, लभतां लीलकमल- मिदं सौभाग्यमितीवोच्छ्वसितवदना, सा क्षणमभूत् ॥ छ ॥ तत्र च व्यतिकरे विगलितविलासम्परसमाकस्मिकजातभङ्गशृङ्गारम् । मूकितमिव मूर्च्छितमिव मुद्रितमिव भवनमिदमासीत् ॥ २३ ॥ राजा तु ‘पर्वतक, ततस्ततः’ ॥ ज ॥ पर्वतकोऽपि ‘देव, श्रूयताम् ॥ झ ॥ अतः परम् ईषन्निःसृतकुन्दकुङ्गलसहग्दन्तप्रभामञ्जरी रोचिष्णुस्मितमन्थरां मयि दृशं संचारयन्ती मनाक् । अस्यन्ती करपद्मभृङ्गमधरे बन्धूकबुद्ध्यागतं वारंवारमकम्पयत्तचलितस्तोकावतंसं शिरः ॥ २४ ॥ ततः परम् । वारितवारविलासिनीचाटुवचनक्रमम्, आकस्मिक- विस्मयविस्तृतस्मितविलासम्, अतनुतुहिनाहतनवनलिनदलदीनदीर्घ-

---

१ ‘देव विज्ञापयसि’. २ ‘भवादृशः’.