नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

३६ नलचम्पूः। भाग्यैर्योग्यसमागमेन युवयोर्मानुष्यमाणिक्ययोः श्रेयानस्तु विधेर्विचित्ररचनासंकल्पशिल्पश्रमः ॥ ६० ॥ तन्न जाने स कः सुकृती तेन तस्याः श्रवणादेवोल्लसद्बहुलपुलका- ङ्कुरोत्तम्भितांशुकायाः पुरो विस्तरेणैवं वर्णितः ॥ क ॥ नच मयापि विस्मयविस्मृतविवेकेन केयं कस्येयं कुत्र कुतो वा प्रस्थितेति प्रश्नाग्रहः कृतः । केवलमदृष्टपूर्वरूपोत्पन्नाकस्मिककौतुका- तिरेकास्तमितसमस्तान्यव्यापारेणैकाग्रतया ग्रहनिरुद्धेनेवान्धेनेव मूके- नेव मूढेनेव मूर्च्छितेनेव संजातसंतमसेनेव विषविघूर्णितेनेव स्तोभस्त- म्भितेनेव गतायामपि तस्यां तेनाध्वनीनेन सह तत्रैव न्यग्रोधतरुतले सुचिरमासितमासीत् ॥ ख ॥ तदायुष्मन्नेष कथितः स्ववृत्तान्तः ॥ ग ॥ तस्यां दिशि तया सकलजगज्ज्योत्स्नया, अस्मिन्नपि देशे निःशेष- जननयनकुमुदेन्दुना त्वया दृष्टेन, दृष्टं यद्द्रष्टव्यम् । अभूच्च मे श्ला- घ्यं जन्म । जाते कृतार्थे चक्षुषी । संपन्नः सफलः परिभ्रमणप्रया- सः ॥ घ ॥ तदिदानीं किमन्यत् ॥ ङ ॥ अनुमन्यस्व स्वविषयगमनाय माम्' इत्यभिधाय न्यरंसीत् ॥ च ॥ राजाप्येतदाकर्ण्य चिन्तितवान् ॥ छ ॥ स्त्रीमाणिक्यमहाकरः स विषयः पान्थोऽप्ययं तथ्यवा- ग्व्यापारोऽपि विधेर्विचित्ररचनस्तत्किं न संभाव्यते । किं त्वाश्चर्यमदृष्टरूपविभवाप्याकर्ण्यमाना सती कान्तेत्युन्नतचेतसोऽपि कुरुते नाम्नैव निम्नं मनः ॥ ६१ ॥ भवतोरित्याह । भवती च भवांश्च भवन्तौ । 'पुमान्स्त्रिया' इत्येकशेषः ॥ मानुषत्वे भूषणभूतत्वात्तयोर्माणिक्यत्वम् ॥ ६० ॥ नेति ॥ स्तोमश्चेष्टाविघातः ॥ ख ॥ स्त्रीति ॥ निम्नमभिलाषादीनत्वालाघवास्पदम् ॥ ६१ ॥ १ 'क्रमः'. २ 'पुरतः'. ३ 'केयम्' इति क्वचित्पुस्तके नास्ति. ४ 'मूकेनेवेति क्वचित्पु- स्तके नास्ति'. ५ 'संजातान्धतमसेनेव'. ६ 'विषघूर्णितेन'. ७ 'मोहसंस्तम्भितेनेव'. ८ 'त्वया चाद्य'. ९ 'पाथः'.