नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

६२ नलचम्पूः । एवमनयोः संकलसंसारसुखरसास्वादमुदितमनसोर्यान्ति दिवसाः ॥ क ॥ कदाचिच्चदुलतरतरुणषट्चरणचक्रचुम्बनाक्रमणभरभज्यमानमञ्ज- रीजालगलदमन्दमकरन्दबिन्दुकर्दमलेषु विविधाङ्गविहंगविहारविद्- लितदलदन्तुरान्तरालेषु स्मरबन्धुसुगन्धिगन्धवाहर्वाजिवाह्यालीषु वर- दायाः पुण्यपुलिनपालिपादपतलेषु रममाणयोः परिणतेन्द्रवारुणारुण- कपोलकान्तिरुल्लुषितदेहपिण्डकण्डूयनाकूततरलितकरकिसलया बाल- कमेकमूदरदेशलमपरमपि पृष्ठप्रतिष्ठितमुद्वहन्ती कापि कपिकुटुम्बि- नी दृष्टिप्रथमवातरत् ॥ ख ॥ तां चावलोक्य चेतस्यास्पदमकरोत्त्तयोरनपत्ययोर्विषमविषादवेदना- व्यतिकरः ॥ ग ॥ करपत्रधाराकैर्तनदुःसहदुःखदूनमनसोर्वैर्मैनस्यमभूद्धैंम्नि राज्ये जने जीविते च । किमनेनाधिपत्येनापत्यशून्येन ॥ घ ॥ सर्वथा सकलसुरासुरकिरीटकोटिकर्णशोणमणिमरीचिचञ्चरीक- चुम्बितचरणाम्बुजमम्बिकाप्रियं प्रतिपद्यामहे महेश्वरमित्यन्योन्यमा- लोचयांचक्रतुः ॥ ङ ॥ अथ विपुलवियद्विलङ्घनश्रमप्रशमनार्थमरुणेन वारुणीं प्रतिपानाथँ- मिवावतार्यमाणेषु रविरथतुरंगमेषु, अपरासक्ते दिवसभर्तरि शोकम- रादिव तमःपटलेनापूर्यमाणामाश्वासयितुमिव पूर्वां दिशमभिधावमा- नासु पादपच्छायासु, हारीतहरितहरिहारिणस्तररेणरण्यान्तराच्च मन्द- लक्ष्मीरसः सुन्दरतरश्चास्तरः । तरङ्गै रङ्गन्विलसन्निव । रसो हि भरादजिह्यौ लसति तरङ्गैश्च रञ्जति ॥ ३० ॥ कदेति ॥ मधुबिन्दुकर्दमवत्सु । पर्णदन्तुरमध्येसु । स्मरबन्धुः सुगन्धिगन्ध- वाह एव वाजी तस्य वाह्यालीप्रायेषु । वरदातरुतलेषु क्रीडतोरुभयोः कपिपत्नी इन्द्रवारुणीफलपिङ्गलकान्तिर्वानरी नयनपथं गता दृष्टेत्यर्थः ॥ ख ॥ तामिति ॥ तां च वीक्ष्य विषादव्यथासंपर्को हृदि पदमकरोत् ॥ ग ॥ अथेति ॥ अथानन्तरं श्रमशान्त्यर्थे वारुणीं पश्चिमां प्रति लक्ष्यीकृत्य नीयमा- नेषु रविरथाश्वेषु । प्रतिपानपक्षे वारुणी सुरा । अपरा दिग् अङ्गनान्तरं च । तमो मोहो ध्वान्तं च । तथा गोमण्डलेषु किरणौघेषु धेनुवृन्देषु च । यथासंख्यं रवे- र्वनान्तराच्चमन्दं चलमानेषु । द्वयादपि कीदृग्भूपात् । हारीताः शुकाभाः पक्षिणस्त- १ 'वाह'. २ 'विलोक्य'. ३ 'विकर्तन'. ४ 'वैरस्यम्'. ५ 'निजराज्यजने'. ६ 'कोणमणि'. ७ 'पतिम्'. ८ 'घनश्रम'.