नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

द्वितीय उच्छ्वासः । ६३

मपवर्तमानेषु गोमण्डलेषु, अस्तांचलवनदेवतादत्तरक्तचन्दनार्घसंलि- ल्प्लवप्लाव्यमान इव लोहितायति पश्चिमाशामुखे, वारविलासिनीभिः कपोलमण्डलीमण्डनाय क्रियमाणेषु पत्रभङ्गेषु । भयेनेव पादपैः प्रारब्धे पत्रसंकोचकर्मणि, विघटिष्यमाणचक्रवाककामिनीकरुणकू- जितव्याजेन दिवसभर्तुरस्ताचलगमनं निवारयन्तीभिरिव विरहवि- धुराभिः कमलिनीभिर्विधीयमानेषु प्रार्थनाप्रणामाञ्जलिपुटेष्विव कम- लमुकुलेषु, क्रमेण पश्चिमाम्भोधितरङ्गान्तरतस्तरुणतरताम्रतामरसा- नुकारिकेसरायमाणरश्मिमञ्जरीलजटिलमवलोक्य तरणिमण्डलम- तिसंभ्रमभ्रमद्भमरनिकुरम्ब इव प्रधावमाने दूरं तिमिरपटले, कृष्णा- गुरुपङ्कपत्रभङ्गभूष्यमाणेष्विव दिगङ्गनामुखेषु, कोकिलकलापैराक्र- म्यमाणेष्विव वनान्तरेषु, विकचकुकुवलयबर्हलमेचकरुचिनिचयश्या- मलीक्रियमाणेष्विव सलिलाशयेषु, तापिच्छगुच्छच्छद्मच्छाद्यमाना- स्विव वनवृत्तिषु, नृत्यत्कलापिकुलकलापैः कालीक्रियमाणेष्विव शैल- शिरःशिलातलेषु, कज्जलालेख्यचित्रचर्च्यमानास्विव भवनभित्तिषु, विरहिणीनिःश्वासधूमश्यामीक्रियमाणेष्विव पान्थावसथेषु, कस्तूरि- कासलिलसिच्यमानास्विव कामुकविलासवासवेश्मवाटीषु, मदान्ध- सिन्धुरनिरुध्यमानेष्विव नृपभवनाङ्गनेषु, कलितकालकञ्चुकायामिव गगनलक्ष्म्याम्, मदनशरनिकरविद्रुतदरिद्रविटविपादानलस्फुलिङ्गे- ष्विव रङ्गत्सु ज्योतिरिङ्गणेषु, काञ्चनीषु तिमिरकरिकुम्भभेदभल्लीष्विव निशितासु प्रदीष्यमानासु प्रदीपकलिकासु, लवमानपाण्डुपुण्डरीक- ल्माषितकालिन्दीपरिस्पन्दसुन्दरेऽमृतमथनक्षणक्षुब्धक्षीरसागररसवि- न्दुस्तवकितनारायणवक्षःस्थल इव कांचिदपि श्रियं कलयति तारा- विराजिते वियति, विटङ्कान्तमनुसरन्तीषु वेश्यासु वेश्मपारावतप- द्धद्धरिता नीला ये हरयोऽश्वास्तैर्गच्छति । तस्मात् । वनाच्च हारीतैः शुकाभपक्षि- भिर्हरितैः शाद्वलैर्हरिभिर्वानरैश्च हारिणो मनोज्ञात् । रक्तचन्दनार्घः प्रस्तावाद्रवेरेव । पत्रभङ्गो विलेपनचित्रं पत्रवल्लीसंज्ञं पर्णानां भञ्जनं च । तथा कांचिदपि श्रियं शोभां नारायणवक्षसि तु श्रियमब्धिपुत्रीं प्राप्नुवति नक्षत्रांलङ्कृते नभसि । कालि- न्दीपरिस्पन्दो नारायणवक्षश्च वियत उपमानम् । पाण्डुपुण्डरीकाणि क्षीररसवि- १ 'तरङ्गरङ्गान्तरेषूत्तरत्तरुणताम्र' २ 'जटिलमपि'. ३ 'कोकिला' ४ 'बहललभपद्म- दमेचक'. ५ 'कलापकाली'. ६ 'शिलातलेषु, उदेष्यमाणनिजनायकालोकेप्रेष्यमाणसंध्या- वधूटाक्षमचक्रीकृतेष्विव गगनवर्त्मसु, कज्जलालेख्य'. ७ 'विलासवेश्मवेदिकासु'. ८ 'तिमि- रकरिकुम्भभेदकाञ्चनभल्लीष्विव'.