नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

तृतीय उच्छ्वासः । ६९ नजने, जाते जरज्जपाप्रसूनभिन्नस्फुटस्फटिककान्तिसंमप्रभे प्रभातस- मये, सा समुत्थाय भूत्वा शुचिर्विकचनवनलिनगर्भमर्घ्यञ्जलिमवकीर्य भगवतः सवितुः स्तुतिमकरोत् ॥ क ॥ वासरश्रीमहावल्लीपल्लवाकारधारिणः । जयन्ति प्रथमारम्भसंभवा भास्वदंशवः ॥ ४ ॥ जयत्यम्भोजिनीखण्डखण्डितालस्यसंचयम् । कौङ्कुमं पूर्वदिग्गण्डमण्डनं मण्डलं रवेः ॥ ५ ॥ राजापि प्रथमप्रबुद्धप्रगीतगीतध्वनिनिर्रस्तनिद्रः, सान्द्रविद्रुमप्रभा- भासि संध्यावसरे, विधाय सांध्यं विधिम्, अधिकृतेन धर्मकर्मणि त- त्कालपुरःसरेण पुरोधसा संह तामेवान्वेष्टुमन्तः पुरमाजगाम ॥ ख ॥ दृष्ट्वा च विस्मयमानः स्फुरदरविन्दसुन्दराननाम् 'अनुगृहीतेय- मिन्दुमौलिना' इत्यवधारयन्, अतिहर्षोत्कर्षमन्थरगिरा तां बभाषे ॥ ग ॥ 'मुग्धस्निग्धनिरुद्धशश्वद्दहसितस्फारीभवल्लोचनं तिर्य्यक्कान्तिकपोलपालिपुलकस्पष्टीकृतान्तर्धृति । एतत्त्वे करभोरु पङ्कजसदृग्दृष्ट्वा मुखं मे वला- दुच्चैः किंचिदचिन्त्यचर्चितचमत्कारं मनो हृष्यति ॥६॥ तत्कथय शप्तासि ममाज्ञया हर्षवृत्तान्तम्' इत्यभिहिता सा स्मित- सुधानुविद्धमुग्धमुखवीणाकणकोमलालापेन सर्वमादितः स्वप्नदर्शनमा- चचक्षे ॥ घ ॥ क्षितिपतिस्तु तदाकर्ण्य 'प्रिये, मयापि स भगवान् । आत्मानु- तारोऽत्युच्चध्वनिः । ग्रामरागः पञ्चमः । यद्वा षड्जमध्यमगान्धारांस्त्रींस्त्रीन्ग्रामान्रागं च भरतोक्तं षड्विधं गायके गायति सति ॥ क ॥ राजापीति ॥ प्रथमप्रबुद्धा ये प्रकृष्टगीतास्तद्गीतध्वनिना ध्वस्तनिद्रः ॥ख ॥ मुग्धस्निग्धेति ॥ मणिवन्धकनिष्ठिकयोर्मध्यं करभस्तद्वदूरू यस्याः । तत ऊरु तस्याः संबोधनम् । ईदृशं ते मुखं दृष्ट्वा सहसाचिन्त्याधिगतचमत्कारं मे मनो हृष्यति ॥ ६ ॥ क्षितिपतिस्त्विति ॥ अग्रे स्थितं पुरोहितमित्यमुना प्रकारेण राज्ञीकथनत्न- १ 'स्फटिक'. २ 'सप्रभे'. ३ 'वल्लि'. ४ 'पूर्वदिक्तुण्ड'. ५ 'गायनगीत'. ६ ध्वस्त. ७ 'प्रभासि प्रभातसमये संध्या'. ८ 'कृतेऽधिकधर्मकर्मणि'. ९ 'समम्'. १० 'स विस्मय- मनाः'. ११ 'मन्थरया गिरा'. १२ 'निर्यत्कान्ति'. १३ 'वर्धित'. १४ 'मुग्धवीणा'. १५ 'आत्मानुकारिणा'.