निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

११२ अ० १ पा० ४ ख० ४ । भवति हि निष्पन्ने अभिव्याहारे योगपरीष्टिः,- प्रथनात् 'पृथिवी'-इत्याहुः । 'क एनाम् अप्रथयि- ष्यत् ? किमाधारश्च'-इति । अथ वै दर्शने पृथुः, अप्रथिता चेदपि अन्यैः ॥ ३ ॥ [ खं० ४ ] अथापि, एवं सर्वे एव दुष्टप्रवादा उपा- लभ्यन्ते । यथो एतत्—'पदेभ्यः पदेतराद्धान् संचस्कार' इति । यः अनन्विते अर्थे संचस्कार स तेन गर्ह्यः । सैषा पुरुषगर्हा । यथो एतत्— 'अपरस्माद् भावात् पूर्वस्य प्रदेशो नोपपद्यते' इति । पश्यामः पूर्वोत्पन्नानां सत्त्वानाम् अपर- स्माद् भावाद् नामधेय-प्रतिलम्भम्, एकेषां, न एके षाम् । यथा—'बिल्ववादः' 'लम्बचूडकः'-इति ॥ ४ ॥ इति प्रथमाध्यायस्य चतुर्थः पादः ॥ १, ४ ॥ शाकटायनके पक्षसे इन दोषोंका प्रतिसमाधान । (शाकटायन) जिस प्रकारसे गार्ग्य मुनिने नामोंके आख्यात- जत्वके प्रतिषेधमें असमर्थ हेतु दिये हैं, उसी प्रकार हम प्रतिवक्ताके रूपसे प्रति-समाधान करेंगे । १म, प्रतिसमाधान । जोकि-तुमने डित्थ, डवित्थ, आदि शब्दोंके उदाहरणोंसे दिखाया है कि-बहुत ऐसे शब्द हैं, जिनमें