भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1196, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1196

हिन्दी निरुक्त ( ४३४ ) ११ अ० ३पा० ८खं० “तस्या०” उस वाक् की यह और ऋचा है- जिसका प्रयोजन 'यही वाक् सब प्राणियों के भीतर प्रविष्ट है और यही सब अर्थों को कथन करती है'- इस प्रकार की विभूति दिखाना है ॥७(२८)॥ ( खं० ४ ) निरु०-“देवीं वाचमजनयन्त देवास्तां विश्वरू- पाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्मानुप सुष्टुतैतु ॥” (ऋ० सं० ६,७,५,५) देवीं वाचम् अजनयन्त देवाः, तां सर्वरूपाः पशवो वदन्ति व्यक्तवाचश्च अव्यक्तवाचश्च सा नो मदना अन्नं च रसं च दुहाना धेनुः वाग् अस्मान् उपैतु सुष्टुता । 'अनुमतिः' 'राका' इति देवपत्न्यौ-इति नैरुक्ताः । पौर्णमास्यौ-इति याज्ञिकाः । पूर्वा पौर्णमासी सा अनुमतिः, या उत्तरा सा राका इति विज्ञायते । 'अनुमतिः' अनुमननात् । तस्या एषा भवति-॥८(२९)॥ अर्थः- “देवींवाच०” इस ऋचा का नेम ऋषि और सारस्वत पशु में विनियोग है । 'देवाः' मध्यम लोक के देवताओं ने 'देवीम्' ( उद्कामां