निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ५०४ ) १२अ० ३पा० २ खं० ॥१६॥ यमः ॥१७॥ अजएकपात् ॥१८॥ पृथिवी ॥१९॥ समुद्रः ॥२०॥ दध्यङ् ॥२१॥ अथर्वा ॥२२॥ मनुः ॥२३॥ ( खं० १ ) निरु०- 'विश्वानरो' व्याख्यातः। तस्य एष निपातो भवति ऐन्द्रयाम्-ऋचि१(२०) अर्थ:- 'विश्वानर' (१२) शब्द व्याख्यान किया जा- चुका है (७, ६, १) । “तस्य०” उस (विश्वानर) का यह इन्द्र देवता की ऋचा में निपात है ॥१ (२०)॥ (खं० २) निरु-० “विश्वानरस्य वस्पति मनानतस्य शवसः। एवैश्च चर्षणीनामूती हुवे रथानाम् ॥” (ऋ० सं० ६, ५, १, ४ । सा० सं० छ० आ० ४, २ ३, ५) ॥ विश्वानरस्य आदित्यस्य अनानतस्य शवसो महतो बलस्य एवैश्च कामैः अयनैः अवनैः र्वा चर्षणीनां मनुष्याणाम्, ऊत्या च पथा रथानाम् इन्द्रम् अस्मिन् यज्ञे ह्वयामि ॥ 'वरुणः' व्याख्यातः । तस्य एषा भवति ॥२ (२१) ॥