निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

७४ २ अ० ३ पा० १ खं० । : अथ तृतीयः पादः । [ निघण्टुः ] हेम ( १ ) । चन्द्रम् ( २ ) । रुक्मम् ( ३ ) । अयः ( ४ ) । हिरण्यम् ( ५ ) । पेशः ( ६ ) । कृशनम् ( ७ ) । लोहम् ( ८ ) । कनकम् ( ९ ) । काञ्चनम् ( १० ) । भर्म ( ११ ) । अमृतम् ( १२ ) । मरुत् ( १३ ) । दवम् ( १४ ) । जातरूपम् ( १५ ) । इति पञ्चदश हिरण्य नामानि ॥ २ ॥ अम्बरम् ( १ ) । वियत् ( २ ) । व्योम ( ३ ) । बर्हिः ( ४ ) । धन्व ( ५ ) । अन्तरिक्षम् ( ६ ) । आ- काशम् ( ७ ) । आपः ( ८ ) । पृथिवी ( ९ ) । भूः ( १० ) । स्वयम्भू ( ११ ) । अध्वा ( १२ ) । पुष्क- रम् ( १३ ) । सगरः ( १४ ) । समुद्रः ( १५ ) । अध्वरम् ( १६ ) । इति षोडश अन्तरिक्ष नामानि ॥ ३ ॥ [ खण्ड १ ] नि०-हिरण्य नामानि उत्तराणि पञ्चदश । हि- रण्यं कस्माद् ? ह्रियते आयम्यमानम्-इति वा । ह्रियते जनाद्-जनम्-इति वा । हितरमणं भवति-

• इति वा । हर्यतेर्वांस्यात् प्रेप्साकर्मणः ।