निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त । ३७ [निरुक्तम्-] द्विश उत्तराणि नामानि । प्रपित्वे } इति आसन्नस्य [ नामनी ] [ पदार्थः ] अभीके } 'प्रपित्वे' प्राप्ते 'अभीके' अभ्यक्ते । “आपित्वे नः प्रपित्वे तूय मागहि” [ ऋ० सं० ५, ७, ३, ३ ] “अभीके चिदु लोककृत्” [ ऋ० सं० ८, ७, २१, १ ] इत्यपि निगमौ भवतः । दभ्रम् } इति अल्पस्य [नामनी] { 'दभ्रं' दभ्नोतेः । सुदम्भं भवति । अर्भकम् } { 'अर्भकम्'अवहतं भवति । “उपोप मे परामृश मा मे दभ्राणि मन्यथाः” [ ऋ० सं० २, १, ११, ७ ] “नमो महद्भ्यो नमो अर्भकेभ्यः” [ ऋ० सं० १, २, २४, ३ ] इत्यपि निगमौ भवतः । तिरः } -इति प्राप्तस्य { 'तिरः' तीर्णं भवति । सतः } { 'सतः' संसृतं भवति । “तिरश्चिदर्यया परिवर्त्ति याति सदान्वा” [ ऋ० सं० ४, ४, १६, २ ]