निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १३ ) ४ अ० १ पा० १ खं०

संस्काराननवगत १ जहा | जघान । [पा० १ खं० १] | “जहा को अस्मद्दोषिते', २ निधा | पाश्या । यन्निनिधीयते सा नि- | “समुष्यस्मान्निधयेव बद्धान्” | धा । [पा० १ खं० २] | ५ दमूनाः | दममनाः । दान्तमनावा । दान- | “जुष्टो दमूनाः ” | मनावा । [पा० १ खं० ३] | ६ मषः | मशिकाः । (बहुवचनम्) (मद्- | “मषो न शिरना व्यदन्ति ।” | मषी । मषः ।) | ७ इषिरः | ईषणवान् । एषणवान् । | “इषिरेण ते मनसा ” | (पा० ६ खं० ७) | ८ कुरुतम | कुरुत । 'न' इति अनर्थकः । | | “अनर्थका उपजना भवन्ति” । | ९ जठरम् | उदरम् । जग्धमस्मिन् ध्रियते | “आसिञ्चस्वजठरे” । | धीयते वा । (पा० १ खं० ७) | १० तितउ | परिपवनं भवति । ततवद्वा । तुन्न- | “सक्तुमिव तितउना” | वद्वा । तिलमात्रतुन्नमितिवा । | १२ सध्या | सद्ध्ये । (पा० २ खं० ३१) | “सध्या कत्तौर्विवतं संजभार” ।