निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १०३ ) ५ अध्याय संख्या | शब्द | अर्थ [ तत्व ] अवगम | निगमः ५१ | गध्यम् | ग्रहणीयम् । गृह्णातेः । | रि॒जाव॑नं॒ नग॑ध्यं य॒यून॒न् । ५२ | गचित्वा | गृहीता मिश्रिता च । गध्य- | अग्ग॑चित्वा॒ परि॑गचित्वा । | | तिर्मिश्रीभावकर्मा । | ५३ | कौरयाणः | कृतयाणः । | पाक॑स्थामा कौरया॒णः । ५४ | तोरयाणः | तूर्णयाणः । | स तो॒रया॑णा॒ उप॑याहि य॒ज्ञं म॒रुद्भि॑रिन्द्र स॒खिभिः॑ सजोषाः । ५५ | अहूयाणः | अहीतयानः । | अनु॑ष्ठयाकृण्व॒न्नहू॑याणाः । ५६ | हरयाणः | हरमाणयानः | रजतं॒ हर॑याणं । ५७ | आरितः | प्रत्युतः | य आरितः कर्मणि कर्मणि स्थिरः । ५८ | बन्दू | बहुभावकर्त्तारौ । बन्दते र्वृद्ध- | नियद्वृ॒षाक्षै॑ प्र॒वज॑नस्य॒ मूर्द्धनि॒ प्र शु॒ष्णस्य॑ | | र्भावकर्मणः । वीलयतिश्च व्रील- | चिद्वन्द्विनो॑ रो॒रुव॒द्वना॑ ! | | यतिश्च संस्तम्भकर्मणौ प्र पूर्वश्च | अब्रन्दन्त ब्रीलिता । | | संप्रयुज्येते । | ५९ | निष्पद्यौ | स्त्रीकामोभवति । विनिर्ग- | मानो॒ अद्येव॑ निष्प॒द्यौ परा॑दाः ॥ | | त सयः । | ६० | तूर्णायम् | क्षुद्रं भवति । तूर्णमश्नुते । | तूर्णाशं॒ न गिरे॒ रथि॑ ।