निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १०९ ) ५ अध्याय ६१ क्षुम्पम् अहिच्छत्रकं भवति । यत् क्षम्यते । कदा मर्तमघपत्यामुपद्वा क्षुम्पमिव स्फुरत् । ६२ निचम्पुणः सोमः । निचामनल्पणः निचमनेन प्रीणाति । समङ्गोऽपि निचम्पुण उच्यते । निचमनेन पृर्यते । अवभृथोऽपिनिचम्पुण उच्यते । नीचेरस्मिन् कुशन्ति नीचेर्दधति इति वा । पत्नीवन्तः सुता इमउशन्तो यन्ति वीतये अपांनप्त्रिम निचम्पुणाः । अवभृथ निचम्पुण । ६३ पदिम् पदि गन्तु भवति । यत्पद्यते अनवगतम् । सुगरसत् सुहिरण्यः स्वश्वो बृहद्रथे वय इन्द्रो दधाति । यस्त्ववा ..... पदि मदिस- नाति । ६४ पादुः पदनम् । पद्यतेः । आदिः स्वःकृणोते गहते बसून् । स पादुरस्य निर्णिज इति । ६५ वृकः चन्द्रमा भवति । विवृत-ज्यो- तिष्को वा, विक्रान्तज्योतिष्को वा, विक्रान्तज्योतिष्को वा । आदित्योऽपि वृक उच्यते । यदावृङ्क्ते श्वापि वृक उच्यते विकर्तनात् । बहुवाशिनी अपि वृकी उच्यते । अरुणो मासकृद् वृकः । अजोहवीदश्विना वर्तिका वामास्यो यत्सीम मुञ्चतं वृकस्य । वृकश्चिदस्य वारणा उरामथिः । शतं मेषान् वृक्ये चक्षदानमृज्राश्वं तं पितान्धं चकार ।