निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १८६ ) ५ अ० ४ पा० ४ खं० जोषवाकं वदतः पञ्चहोषिणा न देवा भसथश्चन ॥” [ऋ० सं० ४, ८, २५, ४ ] य इन्द्राग्नी सुतेषु वां सोमेषु स्तौति तस्य अश्नीथः । अथ यः अयं जोषवाकं वदति विजल्पः प्रार्जितहोषिणौ न देवौ तस्य अश्नीथः ॥ ‘कृत्तिः’ कृन्ततेः । यशोवा । अन्नंवा ॥ “महीव कृत्तिः शरणात इन्द्र” (ऋ० सं० ६,६, १३, ६ ) । सुमहत्त इन्द्र शरणम् अन्तरिक्षे कृत्तिरिव-इति ॥ इयमपि इतरा कृत्तिः, एतस्मादेव सूत्रमयी । उपमार्थे वा । ❊ “कृत्तिवासाः पिनाकहस्तोऽवततधन्वा” इत्यपि निगमो भवति ॥ ‘श्वघ्नी’ कितवोभवति । स्वं हन्ति, स्वं पुनः आश्रितं भवति ॥ “कृतं न श्वघ्नी विचिनोति देवने ॥” ( ऋ० सं० ७, ८, २४, ५ ) कृतमिव श्वघ्नी विचिनोति देवने ॥ ❊ “अवततधन्वा पिनाकहस्तः कृत्तिवासाः” इति पा- ठान्तरं तच्च संहितापाठसंमतम् ।