निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २१७ ) ६ अध्याय देवाः-इत्येकम् । २-इन्द्र इत्यपरम् । सख्युक्रमेतसः पुरां च दारयितुत्तमः । ३-वरुणा इत्यपरम् । तं प्रजभया- स्तोति । “इमाम् नू कवितमस्य मायाम्” ५२ रुधत् । द्युतिवर्णनाम रोचतेर्ज्वलतिकर्मणः । “समिद्धस्य रुशददर्शिपाजः” । ५३ रिशादसः । रेशयदारिणः ( देवाः ) । 'अस्ति हि वः सजात्यं रिशादसो देवा- सो अस्त्याप्यम् । ५४ सुदत्रः । कल्याणदानः । “त्वंह्यासुदत्रो विद्वाधातुरपाम्”। ५५ सुविदत्रः । कल्याणविद्यः । “आग्नेयाहि सुविदत्रेभिरर्वाङ्” । ५६ आनुषक् । आनुषगितिनाम-अनुपूर्वस्य । अनु- “स्तृणन्ति बर्हिरानुषक्” । षक्तं भवति । ५७ तूर्वनिः । तूर्णवनिः । “सतूर्वणिर्महां अरेणु पौंस्ये” । ५८ गिर्वाणाः । देवी भवति । गीर्भिरेनंनयन्तीति । 'जुष्टं गिर्वणसे बृहत्” ५६ असूतँ सूर्यँ अनुसमीरिता, सुसमीरिते । (अन्तरिक्षे) “असूतेँ सूर्यँरजसि निषत्तै ये भूतानि समकृण्वन्विमानि ।” ६० अम्यक् । अमाक्तैति वाऽभ्यक्तेतिवा । “अम्यक्सवात इन्द्रतेसखिभ्यः” । ६१ याह्यिभ्रन् । याहीति । “याह्यिभ्रन्वधि तमः स्ययाविदूत्” ।