निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( २३० ) ६ अध्यायै शब्द अर्थ पणीन् बणिजः । ( खं० ४ ) हथान् हननात् । ( खं०५ ) हवनश्रुतः ये आर्तानां आह्वानं शृण्वन्ति ते । मत्स्याः मधौ उदकेस्यन्दन्ते । माद्यन्ते अन्योन्यं भ- क्षणाय इतिवा । ( खं० ५ ) जालम् जलचरं भवति । जले भवंर्वा । जले शयंवा । सप्तमर्यादाः स्तेयं । तल्पारीहणम् । ब्रह्महत्या । भ्रूणह- त्या । सुरापानम् । दुष्कृतस्य कर्मणः पुनः पुनः सेवा । पातकेऽनृतोद्यम् । इति (खं०५) । लिबुजा व्रततिर्भवति । लीयते विभुजन्तीति। (खं०६) व्रततिः वरणाच्च । संयनाच्च । ततनाच्च । वायः वेः पुत्रः । वेति च य इति च चकार शाकल्यः उदात्तं त्वेवमाख्यातमभविष्यत् । अनुसमा- प्तश्चार्थः । षष्ठः पादः काणः अविक्रान्तदर्शनः इति औपमन्यवः । कणते- र्वा स्यादणुभावकर्मणः । कणतिः शब्दाणूभावे भाष्यते । अनुकणतीति । मात्राणूभावात्क- णः । दर्शनाणूभावात्काणः । ( खं० २ ) विकटः विक्रान्तगतिः इति औपमन्यवः कुटतेर्वा स्यात् । विपरीतस्य, विकुटितो भवति । बिठम् अन्तरिक्षम् । वौरिटेन व्याख्यातम् । कालकर्णी अलक्ष्मीः । ( खं० २ ) आदरिः आदरणात् ( खं० ३ )