निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

अथ षष्ठाध्यायः ॥ ६ ॥ प्रथमः पादः । ( खं० १ ) ( द्वात्रिंशच्छतं ( १३२ ) पदानि ) [निघ०] आशशुक्षणिः ॥१॥ ( निरु० ) “त्वमग्ने द्युभिस्त्वमाशशुक्षाणिस्त्व- मद्‌भ्यस्त्वमश्मनस्परि । त्वं वनेभ्यस्त्वमोषधीभ्य- स्त्वं नृणां नृपते जायसे शुचिः ॥” ( ऋ० सं० २, ५, १७, १ ) ॥ त्वम्-अग्ने ! द्युभिः = अहोभिः त्वम्-आशु- शुक्षणिः । आशु-इति च शु-इति च क्षिप्रनामनी भवतः । क्षणिः-उत्तरः । क्षणोतेः । ‘आशु शुचा क्षणोति’ इतिवा । सनोति-इतिका ‘शुक्’ शोचतेः ॥ पञ्चम्यर्थे प्रथमा तथाहि वाक्यसंयोगः । ‘आ-’इति आकार उपसर्गःपुरस्तात्, चिकी- र्षितजःउत्तरः । ‘आ-शुशोचयिषुः-’ इति । ‘शुचिः’ शोचतेर्ज्वलतिकर्मणः । अयमपि