भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 814, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 814

हिन्दी निरुक्त (४३) ७ अ० ३ पा० १ खं० तृतीयः पादः। (खं० १) (निरु०-) तिस्रएव देवता इत्युक्तं पुरस्तात् । तासां भक्तिसाहचर्यं व्याख्यास्यामः ॥ अथ एतानि अग्निभक्तीनि-अयं लोकः, प्रातः सवनं, वसन्तो, गायत्री, त्रिवृत्स्तोमो, रथन्तरं साम, ये च देवगणाः समाम्नाताः प्रथमे स्थाने, अग्नायी, पृथिवी, इला,-इति स्त्रियः । अथ अस्य कर्म-वहनं च हविषाम्, आवाहनं च देवतानां, यच्च किंचिद् दार्ष्टिविषयिकम् अग्नि कर्मैव तत्। अथ अस्य संस्ताविका देवाः-इन्द्रः, सोमो, वरुणः, पर्जन्यः, ऋतवः । आग्नावैष्णवं च हविः, नतु- ऋक् संस्ताविकी दशतयीषु विद्यते । अथापि आ- ग्नापौष्णं हविः, नतु संस्तवः, तत्र एतां विभक्ति- स्तुतिम् ऋचम् उदाहरन्ति- ॥ १ (८) ॥ अर्थ :-तीन ही देवता हैं, यह पहिले कहा गया है। उन देवताओं के भक्ति साहचर्य (जो २ उनका भाग है, और उनके साथ रहता है) को व्याख्यान करेंगे; “अथ०” यहां से ये अग्नि के भाग हैं,-अग्नि की निज की वस्तुएं हैं. इन से अग्नि का नित्य संबन्ध है- जहां ये